De dambreuk veroorzaakte een enorme modderstroom. (Getty Images)
Een federale rechter in Brazilië heeft de mijngiganten BHP, Vale en hun ijzerertsjoint venture in Samarco veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 47,6 miljard reais (US$ 9,67 miljard) voor een dodelijke dambreuk in 2015.

De ineenstorting van de Fundão-dam in het zuidoosten van het land veroorzaakte een gigantische modderstroom waarbij 19 mensen om het leven kwamen. Het vervuilde ook de Rio Doce-rivier ernstig, waardoor de waterweg naar de uitmonding in de Atlantische Oceaan in gevaar kwam.

Het was niet meteen duidelijk hoeveel elk bedrijf moet betalen.

Rechter Vinicius Cobucci zei dat de bedrijven aansprakelijk zijn voor 'morele schade', oftewel immateriële schade, zoals emotioneel leed van degenen die door het incident zijn getroffen.

Hij voegde eraan toe dat het geld, dat sinds 2015 zal worden gecorrigeerd door de inflatie, in een staatsfonds zal worden gestopt en zal worden gebruikt voor projecten en initiatieven in het gebied dat is getroffen door de instorting van de dam.

De uitspraak kwam naar aanleiding van een civiele procedure die was aangespannen door staats- en federale openbare aanklagers.

Vale vertelde de BBC dat zij nog niet op de hoogte was gesteld van de uitspraak.

Het bedrijf zei ook dat de Renova Foundation, die de bedrijven gebruiken om compensatiebetalingen te doen, sinds december vorig jaar tot nu toe 34,7 miljard reais heeft uitbetaald.

BHP heeft nog niet gereageerd, terwijl Samarco weigerde commentaar te geven op het vonnis.

De uitspraak geeft de bedrijven de mogelijkheid om in beroep te gaan tegen de beslissing.

Samarco is een 50-50 joint venture tussen de Australische mijnbouwgroep BHP en het Braziliaanse Vale.

De ramp in de deelstaat Minas Gerais, waarbij ook 700 mensen ontheemd raakten, wordt beschouwd als een van de ergste milieurampen van het land.

Toen de dam barstte, kwam er een stortvloed van dikke, rode, giftige modder vrij die het dorp Bento Rodrigues wegvaagde.

Het vervuilde ook de Rio Doce-rivier en de Atlantische Oceaan, 650 km verderop, waardoor wilde dieren ook slachtoffer werden en het drinkwater voor honderdduizenden mensen werd aangetast.

Uit een rapport uit 2016 bleek dat de ineenstorting van de dam te wijten was aan ontwerpfouten.

Het technisch rapport, opgesteld in opdracht van Samarco's gezamenlijke eigenaren BHP en Vale, wijst geen schuld aan voor de ramp.

Dammen met mijnafval, bekend als "tailings", hebben gewoonlijk wanden die zijn gemaakt van een mengsel van zandachtige deeltjes en kleiachtig slib.

Volgens het rapport heeft een verandering in het ontwerp van de Fundão-dam tussen 2011 en 2012 geleid tot een minder efficiënte waterafvoer en uiteindelijk tot het instorten van de dam op 5 november 2015.

Het zand in de damwanden raakte verzadigd en begon zich abrupt meer als een vloeistof te gedragen, een proces dat bekend staat als "liquefactie".

Een kleine aardbeving op de dag van het barsten van de dam kan het proces ook hebben 'versneld', aldus het rapport.

De ramp leidde tot intensief toezicht op het veiligheidsbeleid in de mijnbouw.

BHP en Vale worden ook geconfronteerd met een class action-rechtszaak in Groot-Brittannië met meer dan 700.000 eisers.

In januari 2019 stortte een andere dam van residuen, eigendom van Vale, in dezelfde deelstaat nabij de stad Brumadinho in. Er vielen daarbij 270 doden.