Zuid-Afrika's genocidezaak is diplomatieke overwinning

De genocidezaak van Zuid-Afrika tegen Israël heeft misschien de veren doen opwaaien in de hoofdsteden van vitale westerse handelspartners, maar het heeft de positie van het land als kampioen van het vertrapte Zuiden vergroot. Die gok zal waarschijnlijk vruchten afwerpen, dankzij de hernieuwde rivaliteit om de Afrikaanse mineralen en de VN-stemmingen tussen het Westen, China en Rusland, aangewakkerd door de Russische oorlog tegen Oekraïne.

Het Internationale Gerechtshof (ICJ) heeft vrijdag de petitie van Israël om de zaak af te wijzen verworpen en het land opgedragen te voorkomen dat zijn troepen genocide op de Palestijnen zouden plegen, hoewel het naliet het door Zuid-Afrika geëiste staakt-het-vuren te gelasten.

Het heeft geen uitspraak gedaan over de gegrondheid van de beschuldigingen van genocide, wat jaren kan duren.

"Het was redelijk vernietigend", zegt Susan Booysen, onderzoeksdirecteur van het Mapungubwe Institute for Strategic Reflection. "Het was vrij ondubbelzinnig... bij het onder de aandacht brengen van de misstanden... dus ik denk dat het hen (Zuid-Afrika) behoorlijk wat waardering geeft als internationaal woordvoerder van de mensenrechten," voegde ze eraan toe.

En hoewel de bondgenoten van Israël in Washington, Brussel en Londen misschien mopperen, kunnen ze het zich nauwelijks veroorloven Afrika's industriële en diplomatieke zwaargewicht van zich te vervreemden – vooral niet van de belangrijkste rivaal van de Verenigde Staten, China, die het continent het hof maakt met geld, spoorwegen en technologieoverdrachten.

"Als je Zuid-Afrika gaat straffen omdat het naar het Internationaal Gerechtshof stapt, dan zul je ook veel andere Afrikaanse landen moeten gaan straffen voor het steunen van de Palestijnen", zegt Steven Friedman, directeur van het Afrikaanse Centrum voor de Studie van de Democratie. "Als je dat doet, kun je net zo goed de Chinese president Xi Jinping een brief sturen met de mededeling 'je hebt gewonnen'."

Om dit punt te onderstrepen zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zak,en Antony Blinken, donderdag tijdens een bezoek aan Angola over de Zuid-Afrikaanse ICJ-zaak: "Of we nu wel of niet een meningsverschil hebben, één specifieke kwestie neemt niets weg van het belangrijke werk dat we doen op zoveel andere gebieden."

"Punt van trots"
Zuid-Afrika profileert zich als criticus van een wereldorde die volgens het land voornamelijk de belangen dient van de Verenigde Staten en zijn bondgenoten uit de rijke landen, die internationale normen propageren die zij aan vijanden opleggen, maar vaak niet aan vrienden, en zelfs niet aan zichzelf.

Tijdens de Covid-19-pandemie was het de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa die de rijke wereld aan de kaak stelde omdat zij alle vaccins in beslag nam, aldus Chris Ogunmodede, analist en redacteur van World Politics Review.

Zuid-Afrika speelde een belangrijke rol bij het op de markt brengen van BRICS – het forum onder leiding van Brazilië, Rusland, India, China en zichzelf – als alternatief voor de westerse hegemonie, waarbij vorig jaar veertig landen in de rij stonden om toe te treden.

"De zaak van het Internationaal Gerechtshof is … een nieuwe indicatie van de belangrijke plaats die Zuid-Afrika wil innemen als een van de leidende stemmen van het continent op het gebied van mondiale aangelegenheden," zei Ogunmodede.

Door een krachtig standpunt in te nemen ten aanzien van de oorlog in Gaza – die volgens functionarissen van Gaza zo’n 1,9 miljoen Palestijnen heeft ontheemd, minstens 26.000 mensen heeft gedood en mondiale verontwaardiging heeft opgeroepen – werd dit doel versterkt.

Zuid-Afrikaanse functionarissen vergelijken hun vroegere strijd tegen het blanke minderheidsbewind vaak met de Palestijnse zaak – een vergelijking die Israël sterk betwist.

Dat ze niet zo'n ondubbelzinnig moreel standpunt innemen ten aanzien van Rusland, heeft de wenkbrauwen doen fronsen. Vorig jaar heeft de regering tevergeefs verzocht om ontheffing van haar verplichting om president Vladimir Putin te arresteren wegens vermeende oorlogsmisdaden in Oekraïne, zodat hij een BRICS-top kon bijwonen.

"Een elementair principe van moraliteit is dat het niet selectief kan zijn. Zuid-Afrika heeft het Oekraïense volk niet goed behandeld", schreef auteur en columnist Ferial Haffajee deze maand in de nationale Daily Maverick, maar ze prees Zuid-Afrika voor het uitkiezen van een eersteklas juridisch team om de zaak van het Internationaal Gerechtshof te bestrijden.

Zuid-Afrikanen zijn trots op de sterke rechtsstaat die voortkwam uit hun anti-apartheidsstrijd, die vaak rancuneuze binnenlandse politieke geschillen oplost.
"Het zien van hun rechters op de bank van het Internationaal Gerechtshof met Zuid-Afrikaanse sjaals is als het zien hoe de Springboks (het nationale rugbyteam) de wereldbeker winnen", zegt Chris Vandome, een senior onderzoeker uit Zuid-Afrika bij Chatham House. "Het is een punt van trots."