COP28: Klimaatrampenfonds goedgekeurd

De jaarlijkse klimaattop van de Verenigde Naties (VN) is aan de gang in Dubai, waarbij de wereldleiders een klimaatrampenfonds hebben goedgekeurd dat kwetsbare landen zal helpen het hoofd te bieden aan de gevolgen van droogte, overstromingen en stijgend zeewater.

De overeenkomst markeerde een "positief signaal van momentum" aan het begin van de conferentie van 2023 – bekend als COP28 – zei Sultan al-Jaber, gastheer van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), tijdens de openingsceremonie op donderdag.

Al-Jaber, minister van Industrie van de VAE en tevens hoofd van de nationale oliemaatschappij, zit de top voor tijdens de 28e bijeenkomst. Zijn leidende rol heeft kritiek opgeleverd van critici die vinden dat zijn oliebanden hem zouden moeten diskwalificeren voor de klimaatpost.

In zijn openingstoespraak stelde al-Jaber dat de wereld fossiele brandstofbedrijven "proactief moet betrekken" bij het geleidelijk afbouwen van de uitstoot, waarbij hij wees op de vooruitgang die sommige nationale oliemaatschappijen hebben geboekt bij het aannemen van een netto-nuldoelstelling voor 2050.

"Ik ben dankbaar dat ze zich hebben ingezet om deel te nemen aan deze baanbrekende reis", zei al-Jaber in zijn openingstoespraak. "Maar ik moet zeggen dat het niet genoeg is, en ik weet dat ze nog veel meer kunnen doen."

De klimaatchef van de VN, Simon Stiell, gaf een grimmiger oordeel en zei dat er een "terminale achteruitgang" moet zijn in het tijdperk van de fossiele brandstoffen als we "onze eigen terminale achteruitgang" willen stoppen.

Aanwezigen
Met meer dan 70.000 aanwezigen wordt de twee weken durende bijeenkomst aangekondigd als de grootste klimaatbijeenkomst ooit.

Onder de verwachte deelnemers bevinden zich tientallen wereldleiders, waaronder de staatshoofden van Frankrijk, Japan, Groot-Brittannië, Egypte, Saudi-Arabië, Qatar, Jordanië en Brazilië. President Chan Santokhi woont de top ook bij. Ook vertegenwoordigd zijn menigten activisten, lobbyisten en bedrijfsleiders, waaronder miljardair Bill Gates.

De presidenten van de twee grootste vervuilers ter wereld – de VS en China – zijn echter niet aanwezig.

De top komt op een cruciaal moment, nu de mondiale uitstoot nog steeds stijgt en 2023 naar verwachting het warmste jaar ooit zal worden. Wetenschappers waarschuwen dat de wereld zich moet inzetten voor het versnellen van klimaatactie, anders riskeert ze de ergste gevolgen van een opwarmende planeet.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres zei dat de leiders moeten streven naar een volledige "uitfasering" van fossiele brandstoffen, een voorstel waartegen enkele machtige landen zich verzetten en dat de afgelopen onderhandelingen heeft laten stranden.

Doelen
Donderdag keurden landen formeel de lancering goed van een 'verlies- en schadefonds' om klimaatkwetsbare landen te compenseren na een jaar van zwaarbevochten onderhandelingen over de manier waarop het zou werken.

Later op de top zullen de deelnemers de implementatie van de voorwaarden van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCC), de Overeenkomst van Parijs en het Kyoto-protocol, een bindend verdrag dat in 1997 werd overeengekomen voor geïndustrialiseerde landen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, herzien en kalibreren.

Dit jaar zullen de UNFCC-leden ook worden geconfronteerd met hun eerste Global Stocktake (GST) – een scorekaart die de voortgang van landen in de richting van de Overeenkomst van Parijs analyseert – zodat ze hun volgende klimaatactieplannen, die in 2025 moeten plaatsvinden, kunnen aanpassen.

Tegelijkertijd streeft gastland VAE naar een overeenkomst over de verdrievoudiging van hernieuwbare energie en een verdubbeling van het jaarlijkse tempo van verbeteringen op het gebied van de energie-efficiëntie tegen 2030.

Vragen over rol van VAE
De VAE ziet zichzelf als een brug tussen de rijke ontwikkelde landen die het meest verantwoordelijk zijn voor historische emissies en de rest van de wereld, die minder heeft bijgedragen aan de opwarming van de aarde, maar wel de ergste gevolgen ondervindt.

Maar de beslissing om daar gastheer te worden heeft een storm van kritiek teweeggebracht, vooral omdat de man die is aangesteld om de gesprekken te leiden, Al-Jaber, ook hoofd is van de staatsoliegigant ADNOC van de VAE.

Al-Jaber, die tevens voorzitter is van een bedrijf voor schone energie, heeft zijn staat van dienst verdedigd en heeft deze week krachtig ontkend dat hij het presidentschap van de COP heeft gebruikt om nieuwe deals voor fossiele brandstoffen na te streven, na beschuldigingen van de BBC.

Donderdag zei al-Jaber dat bij elke deal bij de klimaatbesprekingen rekening moet worden gehouden met de "rol van fossiele brandstoffen", waarbij hij zei dat "het essentieel is dat geen enkele kwestie van de tafel wordt gelaten".