Bollywood wordt gedomineerd door mannelijke sterren als Shah Rukh Khan en Salman Khan. (Getty Images)
Bollywood, India's immens populaire Hindi-filmindustrie, wordt vaak omschreven als een mannenwereld. Er is al lang over gesproken, maar nu laat een nieuwe studie zien hoe weinig gendergelijkheid er is - zowel op als buiten het scherm.

De industrie van US$ 2,1 miljard produceert elk jaar honderden films en heeft wereldwijd een enorme aanhang onder Indiërs. De invloed die de films en de sterren hebben op de verbeelding van hun fans kan niet genoeg worden benadrukt. Maar door de jaren heen zijn veel Bollywood-films bekritiseerd omdat ze regressief zijn en vrouwenhaat en gendervooroordelen promoten.

In een eerste studie in zijn soort probeerden onderzoekers van Tiss (Tata Institute of Social Sciences) in Mumbai te kwantificeren hoe ernstig de wurggreep van het patriarchaat op de Hindi-cinema is.

Ze selecteerden 25 van de grootste kaskrakers uit 2019, het laatste pre-pandemische jaar, en 10 op vrouwen gerichte films tussen 2012 en 2019 - de periode werd gekozen om te zien of er veranderingen waren in het verhaal na de groepsverkrachting in 2012 van een vrouwelijke student in een bus in Delhi, de resulterende opschudding over de misdaad en de introductie van strenge nieuwe wetten om misdaad aan te pakken.

De lijst met hits omvatte War, Kabir Singh, Mission Mangal, Dabangg3, Housefull4 en Article 15 en de op vrouwen gerichte films waren onder andere Raazi, Queen, Lipstick Under My Burkha en Margarita with a Straw.

De onderzoekers bestudeerden bijna 2.000 personages op het scherm om te zien welke soorten bezetting acteurs speelden en analyseerden de films op verschillende parameters, zoals seksuele stereotypering, toestemming en intimiteit en intimidatie. Ze telden het aantal LGBTQ+ en gehandicapte personages en hoe ze werden geportretteerd, en bestudeerden hoeveel vrouwen buiten beeld aan deze films werkten.

Ze zijn tot de conclusie gekomen dat, hoewel op vrouwen gerichte films enige reden tot optimisme geven, de kaskrakers nog steeds seksistisch en regressief zijn en dat vrouwen en queer vertegenwoordiging erbarmelijk blijft.

Zo werd 72% van de personages in de geanalyseerde films gespeeld door mannen, 26% door vrouwen en 2% door queeracteurs.

Aangenomen wordt dat een meerderheid van het filmpubliek in India mannelijk is. (Getty Images)

Prof Lakshmi Lingam, de projectleider van de studie, zegt: "het grote geld gaat naar alle grote mannen in Bollywood" en de filmmakers zeggen "een zeer sterk vrouwelijk personage zal niet werken bij het publiek".

"Er wordt weinig geprobeerd om iets anders te doen, omdat patriarchale normen het idee van mensen over een verhaal of relaas kleuren en ze gaan geloven dat dit is wat hen geld kan opleveren", vertelde ze aan de BBC. Dus, zegt ze, houden ze zich aan de "formule".

"De hoofdrolspeler moet een man uit de hogere kaste zijn, de vrouwelijke hoofdrolspeler moet dun en mooi zijn. Ze moet terughoudend en ingetogen zijn, die haar instemming uitdrukt door gebaren in plaats van woorden, maar seksueel onthullende kleding draagt en enigszins modern moet zijn om haar toe te staan dat ze een voorhuwelijkse relatie heeft, wat een overtreding is."

De banen op het scherm worden ook voorgesteld door een smalle genderlens - Prof Lingam zegt dat hoewel "42% vrouwelijke hoofdrolspelers in deze films werkten - veel hoger dan India's reële werkgelegenheidscijfers van 25,1% - ze in zeer stereotiepe beroepen zaten".

"Negen op de 10 mannen speelden legerofficieren, politieagenten, politici en misdaadheren; vrouwen speelden voornamelijk dokters en verpleegsters, leraren en journalisten en slechts één op de 10 speelde een besluitvormende rol", zegt ze.

De weergave van de LGBTQ+-personages, zo blijkt uit het onderzoek, blijft enorm problematisch - ze hadden nooit een beslissende rol en waren vaak het mikpunt van seksistische grappen. De gehandicapten deden het even slecht - ze maakten slechts 0,5% van alle personages uit en de meeste werden gebruikt als stijlfiguren om sympathie op te wekken of als komische opluchting.

"Filmmakers zeggen dat het de realiteit is die ze laten zien. Maar er is zoveel andere realiteit die ze niet laten zien. Ze slingeren tussen realiteit en fantasie om te rechtvaardigen dat ze zo zijn", zegt professor Lingam.

De weergave van vrouwen en queergender in de industrie, voegt ze eraan toe, moet veranderen omdat "het echte leven ook wordt gedicteerd door wat we in de bioscoop zien".

"In India, waar gezinnen en scholen zelden lesgeven over seksuele voorlichting en toestemming, worden al onze reacties beïnvloed door boeken en films", zegt ze, eraan toevoegend dat het een probleem is wanneer een film als Kabir Singh laat zien dat de mannelijke hoofdrolspeler de heldin stalkt en lastigvalt om haar het hof te maken.

"Het normaliseert giftige mannelijkheid. Dus als een vrouw wordt gestalkt of lastiggevallen op straat, zegt iedereen dat het gebeurt. En er is zelden enige terugslag."

Een paar films, benadrukt ze, breken echter uit de mal - bijvoorbeeld in Mission Mangal, wanneer een raketwetenschapper, gespeeld door Vidya Balan, door haar man wordt uitgescholden omdat ze te veel tijd op het werk doorbrengt en hun kinderen negeert. Ze keert zich om en vraagt hem of kinderen niet ook zijn verantwoordelijkheid zijn.

Queen en Lipstick Under my Burkha behoorden tot een handvol films die werden geleid door vrouwelijke acteurs en draaiden om sterke vrouwelijke personages. Maar het aantal van dergelijke films is nog steeds erg laag.

Visuele media, zegt professor Lingam, "kunnen nieuwe verhalen in het gesprek brengen en verandering zal niet van de ene op de andere dag plaatsvinden, maar wel in de loop van de tijd".

De pandemie van Covid-19 en de lockdown, zegt ze, hebben de weg vooruit al getoond. "Er is veel churn in de samenleving en mensen produceren verschillende soorten inhoud om dat te weerspiegelen. Er is veel interessante inhoud op OTT-platforms die het goed doet."

Aan de andere kant werkt de Bollywood-formule niet meer. "Veel door mannen gedomineerde gewelddadige films, geregisseerd door enkele van onze grootste sterren, zoals Salman Khan en Akshay Kumar, zijn gebombardeerd. De enige uitzondering is Pathaan van Shah Rukh Khan."

Dus de industrie, zegt ze, moet deze ideeën opnieuw bedenken.

"De typische gedachte is dat een meerderheid van het publiek mannelijk is, dus er worden films voor hen gemaakt. We zeggen niet dat je die films niet moet maken, maar maak een spectrum aan films zodat er een grote verscheidenheid is."

Een van de redenen, zegt ze, waarom de Bollywood-blik zo overwegend mannelijk is, is dat er zo weinig vrouwen buiten het scherm werken in de industrie en zelfs nog minder op de belangrijkste filmafdelingen - de films die Tiss bestudeerde hadden meer dan 26.300 mannen en slechts 4.100 vrouwen in de bemensing.

"Als films worden gemaakt voor een divers publiek, door diverse mensen achter het scherm, zullen de verhalen ook divers zijn", zegt professor Lingam.