Edmund Neus
Het Internationaal Monetair Fonds heeft het herstel- en stabilisatieprogramma van de Surinaamse overheid goedgekeurd. Dat betekent dat de lening van US$ 478 miljoen is toegekend aan onze republiek. Een belangrijke voorwaarde voor het sluiten van de overeenkomst is dat de subsidies van de Energie Bedrijven Suriname (EBS) worden afgebouwd. Of, zoals het in het programma staat: ‘We juichen het toe dat de beslissing is genomen om de elektriciteitstarieven zo te verhogen dat 60% van de kosten voor de opwekking van stroom gedekt zijn. Tegelijkertijd worden de tarieven zo gestructureerd dat de grootste verbruikers ook de zwaarste lasten dragen van de aanpassingen. De graduele afschaffing van de energie subsidies zal ruimte creëren voor betere financiering van sociale uitgaven en de fiscale situatie verbeteren.’

Een mond vol, maar bij mij is de vraag gerezen hoe zowel de overheid als de EBS op haar tarifering komt. Als ik de cijfers bekijk, kom ik tot heel andere conclusies, namelijk dat de bevolking veel te veel in rekening wordt gebracht voor de energie die we gebruiken. Er zijn al reacties in de trend van: ja maar, dit bedrag is anders, dat bedrag klopt niet. Ik heb mij in de berekeningen vooral gebaseerd op het recent postuum verschenen proefschrift van drs. Harold Pollack, oud-minister van Handel en Industrie. Deze verhandeling gaat voornamelijk over de bauxietindustrie met daarvan als onderdeel de Brokondo-Overeenkomst. En natuurlijk kan ik, als ingenieur elektrotechniek opgeleid aan de TU Eindhoven, rekenen. Misschien zijn de cijfers voor veel lezers erg technisch, maar mensen die een bèta richting hebben gevolgd op de middelbare school, zouden het moeten kunnen volgen.

Zeker de experts in het veld kunnen het narekenen. En als ze het niet eens zijn met de uitkomsten: reageer dan. Zo kan er een zinvolle discussie ontstaan.
In een aantal stappen zullen we kijken naar de volgende aspecten die te maken hebben met de opbouw van het kilowatt uren-tarief. Dus het kWh zoals dat op uw huismeter wordt weergegeven.
1. Prijs van de conversie van olie naar kWh
2. Prijs van machines voor productie kWh
3. Hydropower en prijs
4. Prijs van de gebouwen
5. Prijs van het transportnetwerk
6. Kosten personeel

1. Olie
Per vat is de prijs US$ 20 voor 159 liter
Omzettings-efficiency is 40%
Stookolie heeft een opbrengst van 40 MJ/l aan energie
Dus 159 l levert 159 x 40 MJ = 6.36 GJ aan energie
1 J = 2,778 x 10 exp. -7 kWh
Dus 159 liter diesel levert 1767 kWh op
Efficiency van de generator is 40% dus effectief 707 kWh beschikbaar. Prijs per kWh wordt dan $ 20/707 = 2.829 ₡

Het tarief van bijna 3 dollarcent US per kilo-Watt-uur geldt voor de centrales die olie stoken, zoals de Saramaccastraat, Nickerie en Staatsolie, ook Suralco. En dus niet voor de energie afkomstig van het stuwmeer.

2. Prijs van machines
Momenteel zijn 4 x 21MW machines in gebruik a $ 8 milj per generator. Rendement van 10% pj. Dan moet opbrengst in 20 jr.dus $ 96 miljoen zijn. afschrijftijd is 20 jaar.
Per maand moet dus $ 96/20×12 milj = $ 400,000 worden opgebracht. Totaal wordt 4x21MW x24x365/12 = 61.3 GWh geproduceerd Dus prijs per kWh is $ 400000/61.3 × 10 ^6 = $ 6.61×10 -3 of 0.661 ₡. In feite komt de generator amper voor als kosten-component.
Deze berekening is tevens voor de olie verbrandende machines en niet voor het stuwmeer.

3. Hydropower
EBS heeft aan extra vermogen 84 MW diesel, 100 MW van het stuwmeer, 40 MW van Staatsolie en er is ook 40 MW van de centrale van Paranam waar de EBS nog niet over beschikt. Totaal dus 244 MW beschikbaar. De reële situatie is dat Staatsolie ook eigen gebruik heeft en restant levert. Daarom wordt slechts met 20 MW van Staatsolie gerekend. Dus beschikbaar voor EBS is 224 MW. Van het stuwmeer is al sinds 1967 16 MW tegen een 0 tarief (gratis) beschikbaar. In kWh uitgedrukt is dat 80 M kWh. In 1999 na sluiting van de 2e potlijn voor de aluminiumsmelterij kwam er nog 84 MW bij. Die gaan allemaal voor een andere prijs per kWh.

Dus: EBS 84 MW, 61.32 kWh per maand (M)
Stuwmeer1 16 MW, 6.67 kWh M (Brokopondo Overeenkomst 1958 0 ₡)
Stuwmeer2 84 Mw, 18,25 kWh M (overeenkomst 1999 a prijs 3,9 ₡+15%)
Stuwmeer 3 14,60 kWh M (overeenkomst 1999 b prijs 1.15 ₡+15%)
Stuwmeer4 18.90 kWh M (overeenkomst 1999 c prijs 0.4 ₡)
Staatsolie 20 MW, 14.60 kWh M

Totaal is dat 204 MW, 134.34 kWh per maand.

Dit vermogen moet via het netwerk van 100.000 aangesloten huishoudens worden geleverd. Er wordt daarbij rekening gehouden met 10% transportverlies en 5% verlies door service-onderbreking (bijvoorbeeld het omrijden van een paal). Dus echt te verbruiken is 085×134.34 M kWh = 114.24 M kWh.
De totale prijs: (75.92x0.029 + 18.25×0.04485 + 14.6×0.0132r + 18.9×0.004 )/134.34 = $ 0.0245 voor de opwekking van energie oftewel 2.45₡ per kWh.
We zien dus dat de energie afkomstig van het stuwmeer goedkoper is dan die van olie gestookte opwekking. Ook andere kosten, die naast de directe opwekking een rol spelen, moeten we meenemen in de berekening.

4. Kosten gebouwen
Stel gebouwen op $ 100 milj. De afschrijftijd is 30 jaar. Met 10% rendement. Dan moet dus 400 milj worden terugverdiend.
Per maand moet dan 400 milj/ 30×12= $ 1,1 miljoen worden verdiend. Op basis van 114 M kWh wordt dat $ 9.72 ×10^-3 afgerond 1 ₡
De kosten component van de gebouwen is dus 1 ₡ in het kWh tarief.

5. Kosten transportnetwerk
Stel per aansluiting heeft de EBS $1500 nodig. Voor 100.000 huishoudens zijn de kosten dus $150 miljoen. Het netwerk wordt in 20 jaar afgeschreven met een rendement van 10%. Er dient dus 450 miljoen terug te worden verdiend. Per maand moet dus 450x10^6/240 = 1.875 miljoen worden verdiend. In termen van kWh wordt dit: 1.875M/(134.34 M= $ 0.014.
Stel het transportverlies is 10% en als het netwerk vaak beschadigd wordt zodat er serviceverlies is en niet geleverd kan worden, bedraagt het tarief $ 1.875/114.32 = $ 0.0164 of 1.64₡ per kWh.

6. Kosten personeel
Stel, er werken 1500 mensen bij EBS met een gemiddeld salaris van 6000 SRD of $ 1000.
Dan moet dat worden opgebracht in de kWh. Deze component van $ 1.5 miljoen zal dan als 1.5M/114M = $ 0.013 meetellen in het tarief. Oftewel 1.3 ₡
Het totale tarief wordt dus berekend door alle onderdelen bij elkaar op te tellen. Op basis van de berekening zal het kWh tarief dus US$ 0.071 zijn, inclusief alle kosten en verliezen en extra opbrengsten. Bij de huidige koers van 6.5 srd tegen de Amerikaanse dollar wordt dat 0.46 SRD.
Dus bij verbruik van 450 kWh wordt de rekening SRD. 207
Een rekening van 1000kWh is dan 460 SRD.

Als er bespaard wordt en maar de helft van de capaciteit wordt gebruikt, dalen de inkomsten terwijl de vaste lasten (zoals boven beschreven) gelijk blijven. Alleen op brandstof wordt bespaard. De kosten van de EBS in de vorm van transportnetwerk, gebouwen en personeel blijven constant. Daarom zouden deze delen eigenlijk in een vastrecht ondergebracht moeten worden en niet in het verbruikstarief.
Natuurlijk zijn een aantal bedragen in deze berekening variabel. Bijvoorbeeld de olieprijs, die kan stijgen of nog verder dalen. De uiteindelijke prijzen zullen dan dus iets moeten worden bijgesteld. Vanwege het gewogen gemiddelde met de energie afkomstig van het stuwmeer, balanceert dat weer uit tot een mindere stijging van de productiekosten.

De overheid heeft het tarief op 16 dollar₡ gesteld. Met de berekening hierboven is echter aangetoond dat deze stelling onjuist is. Als we thans 16 ₡ betalen, betalen we veel te veel en houdt de overheid per kWh dus 8 dollarcent over. Met het totaal van 114 miljoen kWh per maand heeft de overheid zodoende een extraatje van US$ 9.15 miljoen per maand en per jaar wordt dat US$ 109 miljoen. In 4 jaar tijd is dat US$ 436 miljoen en wordt het IMF keurig afbetaald.
De overheid krijgt goedkoop energie geleverd van de Suralco en verkoopt duur aan de EBS. Ook de olie-gerelateerde prijs is te hoog. Conclusie: niet de overheid subsidieert de EBS maar de EBS subsidieert de overheid. En dat geld is afkomstig van ons allemaal: de Surinaamse bevolking.

Ir. Edmund Neus

ecneus@sr.net