Een loonsverhoging van 15 procent voor ambtenaren moet een verbetering voor ambtenaren blijven. Zij moet niet via automatische koppelingen ook leiden tot hogere salarissen voor ministers, parlementariërs, de president of leden van de rechterlijke macht. Nadat het Hof van Justitie in overleg met president Jennifer Simons hebben besloten dat het niet automatisch meegaat met de loonsverhoging van 15 procent, is de vraag waarom ook de lonen van de regering en die van assembleeleden niet worden losgekoppeld van de ambtelijke bezoldigingsregeling. Deze discussie is een uitgelezen mogelijkheid om eindelijk af te rekenen met een bezoldigingssysteem dat niet meer van deze tijd is.

De toezegging van de rechterlijke macht om niet automatisch mee te gaan met de verhoging van 15 procent zal bij wet worden vastgelegd. Dat is een belangrijke stap, maar er is geen goede reden om die correctie alleen bij de rechterlijke macht toe te passen. Hetzelfde zou moeten gelden voor alle drie staatsmachten.

Het huidige systeem kent een reeks koppelingen. Aan de basis staat de ambtelijke bezoldigingsstructuur, waarbij het salaris van een departementsdirecteur als hoogste ambtelijke functionaris een belangrijk uitgangspunt vormt. De bezoldiging van een minister is tweemaal die van een directeur. Ook de bezoldiging van andere politieke ambtsdragers is via dergelijke verhoudingen aan het ambtelijke systeem verbonden. Daarbovenop bestaat weer een relatie met de rechterlijke macht, waarbij de bezoldiging van de president een referentiepunt vormt. Leden van de rechterlijke macht mogen niet meer dan de president ontvangen. Op papier ontstaat daarmee misschien een zekere hiërarchie. In de praktijk hebben we inmiddels gezien dat aanvullende toelagen, emolumenten en afzonderlijke regelingen ertoe hebben geleid dat het uiteindelijke inkomen van hoge functionarissen binnen de rechterlijke macht toch boven dat van de president uitkomt.

Misschien moeten we stoppen met alleen naar bedragen te kijken en meer naar het systeem dat erachter zit. Waarom moet een salarisverhoging voor een ambtenaar automatisch gevolgen hebben voor iemand die een politiek of constitutioneel ambt bekleedt? Wanneer de overheid besluit ambtenaren 15 procent meer te betalen omdat hun koopkracht is teruggelopen, de inflatie hun inkomen heeft uitgehold of omdat de overheid haar personeel beter wil belonen, zijn dat argumenten die betrekking hebben op de arbeidsvoorwaarden van ambtenaren. Een minister is geen ambtenaar. Een parlementariër is geen ambtenaar. Een rechter heeft een eigen constitutionele positie. Waarom moeten zij dan automatisch meegaan?

Dat betekent niet dat hun salarissen nooit mogen worden aangepast. Integendeel. De president, vicepresident, ministers, parlementariërs en leden van de rechterlijke macht dragen zware verantwoordelijkheden en moeten behoorlijk worden bezoldigd. Voor de rechterlijke macht komt daar nog bij dat een goede financiële positie onderdeel is van de waarborgen voor haar onafhankelijkheid. Maar behoorlijke bezoldiging is iets anders dan automatische koppeling.

Er zou een bij wet vastgestelde bezoldigingsstructuur voor de drie staatsmachten moeten komen. Een systeem waarin vooraf helder wordt vastgelegd hoe de verschillende ambten zich financieel tot elkaar verhouden, welke criteria gelden voor aanpassing en wanneer zo'n aanpassing kan plaatsvinden. Daarmee kan ook een einde worden gemaakt aan een situatie waarin een verhoging voor de ambtenarij automatisch door het hele staatsbestel begint te lopen. Zo'n wettelijke regeling moet bovendien de onderlinge constitutionele verhoudingen respecteren. Niet door simpelweg te bepalen dat de ene functionaris altijd een bepaald veelvoud van de andere moet verdienen, maar door voor ieder ambt objectieve criteria vast te stellen: verantwoordelijkheid, zwaarte van het ambt, onafhankelijkheid, vereiste deskundigheid en de financiële draagkracht van de Staat.

Het is moeilijk uit te leggen dat politieke ambtsdragers uiteindelijk zelf, rechtstreeks of indirect, invloed hebben op de hoogte van hun eigen bezoldiging. Een onafhankelijke bezoldigingscommissie zou periodiek advies kunnen uitbrengen over de salarissen van de hoogste staatsfunctionarissen. Die adviezen en de criteria waarop zij zijn gebaseerd, moeten openbaar zijn. Wanneer wordt besloten dat de bezoldiging van leden van De Nationale Assemblée, ministers of andere politieke functionarissen omhoog moet, hoeft die verhoging niet noodzakelijk onmiddellijk voor de zittende functionarissen te gelden. Er kan wettelijk worden bepaald wanneer een aanpassing ingaat, juist om iedere schijn te vermijden dat politici zichzelf tijdens hun eigen ambtsperiode financieel bevoordelen.

Voor rechters ligt dat anders. Hun bezoldiging mag niet afhankelijk worden gemaakt van politieke willekeur. Een afzonderlijke wettelijke regeling moet daarom juist voorspelbaarheid en financiële onafhankelijkheid garanderen. Maar voor alle drie geldt hetzelfde uitgangspunt: weg van de automatische koppeling aan de ambtenarensalarissen. Dat is maatschappelijk beter uit te leggen.

De gewone ambtenaar die 15 procent krijgt, ontvangt die verhoging tegen de achtergrond van de dagelijkse kosten van levensonderhoud. Voeding, elektriciteit, vervoer, huisvesting en andere noodzakelijke uitgaven zijn fors. Een procentuele verhoging betekent bovendien in absolute bedragen iets heel anders voor iemand met een relatief laag salaris dan voor iemand die al tot de hoogste inkomens binnen de overheid behoort. Juist daarom moet worden voorkomen dat iedere correctie aan de onderkant of in het midden van het overheidsapparaat automatisch eenzelfde procentuele correctie aan de absolute top veroorzaakt. De regering en De Nationale Assemblée zouden hetzelfde moeten doen.

Gebruik dit moment om een nieuwe wettelijke bezoldigingsregeling te ontwerpen voor de hoogste ambten binnen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Maak duidelijk wie hoeveel verdient, waarop dat bedrag is gebaseerd, wie aanpassingen mag voorstellen en onder welke voorwaarden die kunnen ingaan. Een verhoging voor ambtenaren moet terechtkomen bij de mensen voor wie zij bedoeld is. De hoogste functionarissen van de Staat verdienen een behoorlijke bezoldiging, maar die moet voortvloeien uit de verantwoordelijkheid van hun ambt en uit een transparante wettelijke regeling. Niet uit het simpele feit dat de ambtenaren er 15 procent bij krijgen.

Wilfred Leeuwin