“Geld stinkt niet”, zegt men al sinds de oudheid. Een smerig biljet van honderd dollar is evenveel waard als een nieuw biljet van honderd dollar. Maar tegenwoordig kan geld wel degelijk “stinken” als de herkomst onduidelijk is. Dan willen banken dat geld niet. Met antiwitwasregels probeert men te achterhalen of geld afkomstig is uit illegale bronnen, of dat het via allerlei slinkse wegen is schoongewassen zodat het een legale oorsprong lijkt te hebben. Er is veel contant geld in omloop; een deel daarvan wordt gebruikt voor criminele transacties.

We worden hier regelmatig aan herinnerd wanneer bij inbraken grote sommen lokaal geld en vreemde valuta worden buitgemaakt. Volgens monetaire statistieken (CBvS, maart 2026) is er gemiddeld SRD 18.000 aan contant geld in omloop per inwoner – ook baby’s, schoolkinderen en gepensioneerden meegerekend. Een gemiddeld huishouden van vier personen is dus goed voor SRD 72.000 aan contanten. In werkelijkheid zit dat geld vooral in bedrijfskassa’s, bij handelaren, in kluizen thuis en bij een relatief kleine groep mensen. Hoeveel contante vreemde valuta in Suriname circuleert, is onbekend.

Uit de statistieken blijkt dat de hoeveelheid contant geld in omloop explosief is gegroeid: ongeveer veertien keer hoger dan in 2010. De oorzaak is niet een sterk toegenomen productie, maar HO-LA (hoge inflatie, lage koopkracht). Je hebt tien keer meer biljetten nodig voor hetzelfde brood. De grote hoeveelheid contant geld in omloop hangt ook samen met de omvangrijke informele sector.

Naar schatting is ongeveer 40 procent van de Surinaamse economie informeel (bron: IDB), dus niet bij de overheid geregistreerd. Denk aan kleine handelaren, klusjesmannen, taxichauffeurs, markthandelaren, thuisverkoop, contante dienstverlening en delen van de goudsector. Voordelen hiervan zijn: geen transactiekosten, geen bankrekening nodig, direct beschikbaar geld en geen belasting.

De informele economie en witwassen zijn niet hetzelfde. Dit stuk gaat over witwassen: het vermommen van crimineel geld uit corruptie, drugshandel, belastingontduiking, illegale handel en smokkel als normale inkomsten.

Witwassen gebeurt vooral in de goudwinning, de vastgoedsector, de autohandel en casino’s. Het patroon is altijd hetzelfde: illegaal geld wordt vermengd met legaal inkomen totdat de herkomst niet meer te achterhalen is. Enkele klassieke voorbeelden uit de witwasliteratuur laten zien hoe het werkt.

Een half miljoen uit de drugshandel investeer je gemakkelijk in de kleinschalige goudwinning in het binnenland, bijvoorbeeld in machines en benzine. Met jouw deel van de opbrengst van de goudverkoop is je geld feitelijk schoongewassen. Niemand vraagt hoe je aan zoveel geld bent gekomen om in de goudsector te investeren.

Met geld uit belasting- en douanefraude koop je vervallen huizen op, knapt ze op met contant geld en met de verkoop wordt je geld schoongewassen. Niemand vraagt hoe je zonder hypotheek panden kon kopen of die contant kon verbouwen.

Met geld uit smokkel begin je een autobedrijf. Daar komen veel contante betalingen voor en je zit mooi op het raakvlak tussen de formele en informele economie. Het smokkelgeld meng je met de legale inkomsten van je bedrijf. Niemand vraagt waarom je omzet niet overeenkomt met het aantal verkochte auto’s, waarom er zoveel contante betalingen zijn of waarom klanten niet te traceren zijn.

Als je een paar ton uit allerlei vormen van illegale handel wilt schoonwassen, ga dan regelmatig naar het casino, speel een beetje, lever je fiches weer in en je krijgt je geld schoon terug als gokwinst. Niemand vraagt waarom je zo weinig speelt en toch zoveel wint.

Laat het smeergeld voor het verlenen van een vergunning betalen aan een bevriende consultant die zogenaamd advies heeft gegeven aan de aannemer aan wie je de overheidsopdracht hebt gegund. Niemand vraagt hoe je vermogen als ambtenaar zo enorm is gegroeid.

Sommige witwassers kiezen ervoor om hun geld uit illegale activiteiten direct naar de bank te brengen en te storten. Maar banken zijn tegenwoordig alerter, nadat de Nederlandse justitie in 2018 op Schiphol beslag legde op een zending contant geld ter waarde van 19,5 miljoen euro, afkomstig van drie Surinaamse banken. Sindsdien controleren banken transacties en klanten strenger.

Maar witwassers passen zich snel aan. Ze gebruiken proxy’s (medeplichtigen) om herhaaldelijk kleine bedragen contant geld te storten, onder de officiële rapportagedrempel. Ondertussen kan een straatverkoper die geen belasting afdraagt, maar niet noodzakelijk betrokken is bij witwassen, geen bankrekening openen omdat banken veel voorzichtiger zijn geworden en lastige vragen stellen.

Witwassen gebeurt soms vlak onder de neus van de overheid. Internationale investeerders en banken zien verhoogde witwasrisico’s wanneer bestaande regels onvoldoende worden gehandhaafd. Oplossingen zijn verdere digitalisering van geldstromen, transparantie over wie uiteindelijk eigenaar is van bedrijven, toezicht op stichtingen en andere non-profitorganisaties, en vooral het consequent toepassen en handhaven van regels.

Op papier heeft Suriname al veel antiwitwasregels; de uitdaging ligt in de effectieve toepassing ervan. Zolang die tekortschiet, blijft de witwashandleiding voor beginners verrassend eenvoudig.

D. Balraadjsing