Assembleelid Jennifer Vreedzaam
Het Congres Modernisering Rechterlijke Macht van donderdag 22 januari 2025 ligt nog vers in mijn geheugen. In mijn vorig artikel en in mijn bijdrage in De Nationale Assemblée heb ik over een tussentijdse evaluatie en screening van de leden van de rechterlijke macht gesproken. Nergens wordt het functioneren van de rechter en PG getoetst in wet- en regelgeving. Klachten over het optreden, jarenlange behandeling van zaken en lange uitstellen zijn aan de orde van de dag. Het lang uitstellen van uitspraken, meer dan tien keren, is meer gewoonte dan uitzondering. Tijdens het rechtsproces kunnen zelfs verschillende fundamentele rechten in het geding komen.

Ingevolge de wet zijn rechters niet aansprakelijk voor fouten gemaakt in hun ambtsuitoefening.
In alle andere beroepen zijn mensen wel verantwoordelijk voor hun eigen handelen. Moet dit voor rechters en leden van het Openbaar Ministerie ook niet gelden, tenminste een toetsing waardoor de kwaliteit van de rechtspraak verbeterd kan worden? Modernisering en herstel kunnen niet alleen gebeuren met snelle computers en het even veranderen van een organisatiestructuur, maar moeten ook kunnen door te laten zien dat geen enkele drager van het ambt onaantastbaar is.

Een sterk voorstel is nodig voor vernieuwing van het rechterlijke systeem, waarbij de noodzaak, voordelen en haalbaarheid helder omschreven moeten worden. De samenleving heeft enorm veel belangstelling voor het functioneren van rechters en leden van het Openbaar Ministerie. Hoe zal binnen de modernisering van de rechterlijke macht hieraan worden voldaan? Een concreet voorstel mijns inziens kan zijn dat via het Caribbean Court of Justice een Raad van Discipline wordt ingesteld die niet alleen rechters en officieren toetst, maar ook de leden van het Openbaar Ministerie.

De uitgebreide gronden voor tuchtrechtelijke toetsing zouden kunnen zijn:
• De CCJ-Disciplinaire Raad toetst het tuchtrecht, niet aan strafrecht. Het doel is integriteit en kwaliteit van de rechtspraak te waarborgen.
• Integriteit en onpartijdigheid: belangenverstrengeling; directe of indirecte financiële, familiaire of vriendschappelijke banden met  
   procespartijen.
• Bevooroordeeld handelen: blijk geven van vooringenomenheid in woord, gedrag of uitspraak.
• Corruptie en omkoping: aannemen of vragen van giften, geld of diensten in ruil voor beslissingen. Bij verdenking van een strafbaar feit 
   gaat het dossier naar het OM.
• Misbruik van ambt: macht gebruiken voor privédoelen, intimidatie van partijen, advocaten of getuigen.
• Onverantwoorde vertraging: zaken langer dan 18 maanden laten liggen zonder objectieve reden.
• Schending van hoor en wederhoor: partijen structureel geen kans geven hun standpunt te onderbouwen.
• Kennelijk onjuiste toepassing van het recht: niet als herkansing voor cassatie, maar als patroon van grove fouten die duiden op                 
   ongeschiktheid.
• Schending geheimhoudingsplicht: lekken van processtukken, beraadslagingen of gevoelige informatie.
• Ongepast gedrag: discriminatie, intimidatie, seksuele intimidatie, openlijk partijdige uitlatingen in de media.
• Valsheid in geschrifte binnen het ambt: opzettelijk onjuiste processen-verbaal, aantekeningen of besluiten opstellen.

Ook voor de leden van het Openbaar Ministerie kunnen er specifieke gronden voor de Procureur-Generaal worden versterkt:
• Selectieve vervolging: vervolging staken of starten op politieke of persoonlijke motieven zonder rechtmatige grond.
• Weigeren van vervolging ondanks voldoende bewijs, vooral bij corruptie en ambtsmisdrijven van hoge functionarissen.
• Misbruik van sepotbevoegdheid om strafbare feiten weg te houden uit de openbaarheid.

Waarom de Procureur-Generaal onder het tuchtrecht moet vallen.
De PG heeft een machtspositie zonder tegenwicht. Hij/zij bepaalt wie wel en niet wordt vervolgd en is nu alleen politiek verantwoordelijk via het ministerie van Justitie. Door de PG onder een CCJ-Disciplinaire Raad te brengen bereik je één lijn in normen voor zittende en staande magistratuur, geloofwaardigheid en aansluiting bij de “VN Basic Principles on the Independence of the Judiciary". Strafrechtelijke vervolging van de PG blijft bij het OM conform artikel 140 van de Grondwet. De CCJ-Disciplinaire Raad doet alleen tuchtuitspraken: waarschuwing, berisping, schorsing en aanbeveling tot ontslag.

Klachten, kosten en andere zaken kunnen bij wet worden opgenomen. Bij strafbare feiten volgt onmiddellijke doorzending naar het OM. Uitspraken worden geanonimiseerd gepubliceerd om reputatieschade bij ongegronde klachten te beperken. Zonder toetsing van handelingen van rechters en leden van het Openbaar Ministerie, waaronder ook de Procureur-Generaal, blijft modernisering cosmetisch.

Aanbeveling: 
sluit een aanvullend protocol met het CCJ, wijzig de Grondwet en de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht en start een pilot van twee jaar voor het Hof en OM, waaronder de PG.

Alleen als de burger ziet dat ook de hoogste jurist kan worden gecorrigeerd, krijgt modernisering betekenis. Anders is het een sprong in het duister.

Jennifer Vreedzaam
Lid van De Nationale Assemblée