President Hof van Justitie, Iwan Rasoelbaks
De modernisering van de rechterlijke macht is geen plots initiatief, maar het resultaat van een jarenlang traject van hervormingen, investeringen en institutionele keuzes. Dat benadrukte president van het Hof van Justitie, Iwan Rasoelbaks, donderdag tijdens het congres Modernisering van de Rechterlijke Macht. Volgens hem staat Suriname op een historisch kruispunt, waarbij fundamentele beslissingen nodig zijn voor de rechtspleging van huidige en toekomstige generaties.

Rasoelbaks stelde dat het congres is voortgekomen uit het besef bij zowel de wetgevende als de rechterlijke macht dat structureel overleg noodzakelijk is. Hoewel de recente initiatiefwetten rond de rechterlijke macht de directe aanleiding vormden, wees hij erop dat de noodzaak tot hervorming al veel langer bestaat. “Dit gesprek hadden we in feite al rond 1975 moeten voeren,” merkte hij op, doelend op de lange periode waarin fundamentele vragen over de inrichting van de rechtsstaat zijn blijven liggen.

Een belangrijk knelpunt vormt volgens de hofpresident de verouderde organisatiewet voor de rechterlijke macht, die dateert uit 1869 en slechts beperkt is herzien in 1936. Deze wet laat volgens hem weinig ruimte voor slagvaardigheid, uitbreiding en modern bestuur, zowel binnen de rechterlijke organisatie als bij het Openbaar Ministerie. Desondanks hebben rechters jarenlang geprobeerd binnen dit kader zo goed mogelijk recht te spreken.

Rasoelbaks herinnerde aan de sit-downactie van de zittende magistratuur in 2003, toen rechters het werk tien dagen neerlegden om aandacht te vragen voor de nijpende situatie. Die actie vormde het startpunt van een ontwikkeltraject dat sindsdien stap voor stap is uitgevoerd. Een belangrijk speerpunt daarbij was capaciteitsversterking. In samenwerking met onder meer de Raad voor de Rechtspraak in Nederland zijn meerdere rechterlijke opleidingen opgezet.

Sinds 2003 zijn vijf zogenoemde RAIO-opleidingen uitgevoerd, gericht op het opleiden van nieuwe rechters. Deze trajecten hebben tot nu toe 31 rechters opgeleverd. Rasoelbaks benadrukte dat het opleiden van rechters een intensief en langdurig proces is en dat geschikte kandidaten schaars zijn. “Je kunt een jurist niet zomaar een hamer geven en verwachten dat hij rechter is,” stelde hij.

Naast opleidingen zijn ook andere stappen gezet. In 2018 werden ervaren juristen uit de rechtspraktijk versneld opgeleid tot rechter, wat resulteerde in acht benoemingen. Met de beschikbare capaciteit kon de rechtspraak worden gedecentraliseerd naar districten als Brokopondo en Marowijne, naast Paramaribo en Nickerie. Ook zijn small claims courts opgezet om de rechtspraak dichter bij de burger te brengen.

Tegelijkertijd waarschuwde Rasoelbaks voor de toekomst. Binnen tien jaar bereikt de helft van de huidige rechters de pensioengerechtigde leeftijd; binnen vijftien jaar resteert slechts een kleine kern. Voortzetting en uitbreiding van opleidingen zijn volgens hem daarom onvermijdelijk. “Zonder capaciteit en zonder middelen is niets mogelijk,” benadrukte hij.

Op institutioneel vlak zijn eveneens stappen gezet. Er is een gedragscode en klachtenregeling voor rechters vastgesteld en in 2019 is de Comptabiliteitswet gewijzigd, waardoor het Hof van Justitie is aangemerkt als zelfstandig bestuursorgaan met een eigen begroting. Sinds 2022 beschikt het hof over eigen financiële middelen, los van het ministerie van Justitie en Politie. Wetgeving om deze positie verder te bestendigen ligt momenteel bij het parlement.

De hofpresident ging ook in op de discussie over de instelling van een derde rechterlijke instantie. Daarbij liggen volgens hem twee opties op tafel: aansluiting bij de Caribbean Court of Justice of de oprichting van een eigen Surinaamse hoogste rechter. Welke keuze ook wordt gemaakt, deze vraagt volgens Rasoelbaks om een zorgvuldig en langdurig traject, waarbij eerst de bestaande eerste en tweede instantie verder moeten worden versterkt.

Hij sprak de verwachting uit dat het congres een belangrijke bijdrage zal leveren aan weloverwogen besluitvorming door de bevoegde autoriteiten. “Dit is geen eindpunt, maar het begin van een vervolgtraject,” meent Rasoelbaks, die de deelnemers opriep het gesprek voort te zetten in het belang van een sterke, moderne en toekomstbestendige rechtsstaat voor Suriname.