Een inheemse staat buiten de locatie van de COP30-klimaattop van de VN in Belem, Brazilië. (Foto's: AP)
Tijdens de openingsbijeenkomst van de Verenigde Naties-klimaatconferentie COP30, gehouden nabij het Amazone-regenwoud in Brazilië, werden deelnemers geconfronteerd met een stroomuitval. Inheemse volken, gewend aan aanpassing, gingen direct over tot zingen, dansen en gebeden om de sfeer te behouden, ondanks het ontbreken van microfoons en andere technische voorzieningen. Deze gebeurtenis symboliseerde echter ook de bredere scepsis rondom de vraag of de top, die door velen de ‘COP van de inheemse bevolking’ wordt genoemd, daadwerkelijk zal voldoen aan de beloften om inheemse gemeenschappen centraal te stellen.

Inheemse volken vormen wereldwijd ongeveer 5% van de bevolking, maar beschermen meer dan 80% van de resterende biodiversiteit op aarde. Ze leven vaak in nauwe verbondenheid met hun natuurlijke omgeving en beheren traditionele kennis en praktijken die bijdragen aan duurzaam landgebruik en behoud van ecosystemen. Ondanks hun kleine aandeel in de wereldbevolking zijn zij vaak de eerste slachtoffers van klimaatverandering door hun kwetsbare leefgebieden en afhankelijkheid van natuurlijke hulpbronnen.

Inheemse gemeenschappen worden gekenmerkt door hun eigen talen, culturen, sociale structuren en rechten, die in veel landen echter niet altijd worden gerespecteerd. Historisch werden zij vaak gemarginaliseerd, verdrongen en onderworpen aan koloniale overheersing, wat hun positie in het mondiale politieke en economische systeem heeft verzwakt.

Hamangui, een inheemse Braziliaanse activist, poseert voor een foto buiten de locatie voor de COP30-klimaattop van de VN in Belem, Brazilië. 

Inheemse volken en het klimaatdebat
Hoewel ze het minst bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen, worden inheemse volken disproportioneel hard getroffen door de gevolgen van klimaatverandering zoals ontbossing, droogte, overstromingen en verlies van biodiversiteit. Hun deelname aan internationale klimaatonderhandelingen is daarom cruciaal om hun rechten en kennis te beschermen.

COP30 wordt door velen gezien als een belangrijke kans om inheemse stemmen meer gewicht te geven. Toch zijn er aanzienlijke barrières. Velen zijn ondervertegenwoordigd in de regeringen die hun belangen moeten behartigen, en praktische obstakels zoals taal, financiering en toegang beperken hun deelname aan de conferentie.

De Braziliaanse regering positioneerde COP30 deels als eerbetoon aan de inheemse bewoners van het Amazonegebied, maar inheemse vertegenwoordigers worden nog steeds vaak alleen gehoord als onderdeel van officiële nationale delegaties. De mate van daadwerkelijke invloed op beleidsbeslissingen blijft beperkt.

Thalia Yarina Cachimuel, een Kichwa-Otavalo-lid van de wereldwijde groep A Wisdom Keepers Delegation, benadrukt dat inheemse volken binnen systemen werken die niet op hen zijn afgestemd. Ze moeten extra inspanningen leveren om gehoord te worden en vreest dat de huidige inspanningen voor inclusie tijdelijk zijn.

Edson Krenak, manager voor inheemse rechten bij Cultural Survival, wijst op praktische problemen zoals de beperkte beschikbaarheid van woonruimte in het gaststadje Belém, wat de deelname bemoeilijkt. Hij benadrukt dat inheemse gemeenschappen vanaf het begin moeten worden betrokken bij beleidsvorming om effectieve en rechtvaardige oplossingen te ontwikkelen.

Akjabor Kaiapo, een inheemse Braziliaanse activist (l) loopt over het terrein van de COP30-klimaattop van de VN in Belem, Brazilië.

Uitdagingen tijdens COP30
Naast de stroomuitval waren er ook problemen met de beschikbaarheid van tolken tijdens de opening van het Paviljoen voor Inheemse Volken, wat het gevoel van uitsluiting versterkte. Activisten uit verschillende regio’s benadrukken dat zulke praktische details een grote impact hebben op de mate waarin zij zich gehoord en gerespecteerd voelen.

Lucas Che Ical van Ak'Tenamit, een organisatie die inheemse en plattelandsdorpen in Guatemala ondersteunt, wijst erop dat eerdere internationale beloften vaak geen directe positieve impact hadden op inheemse gemeenschappen. Hij pleit voor directe financiering aan lokale gemeenschappen en hoopt dat COP30 concrete resultaten zal opleveren door beleidsmakers beter te laten luisteren naar de stemmen van degenen die het meest kwetsbaar zijn.