Suriname richting 2028: de zon van de olie-zegen; maar wie staat in de schaduw?

De olie- en gasvondsten worden de nieuwe zon van Suriname genoemd, maar terwijl het licht velen zal verwarmen, dreigen anderen in de schaduw achter te blijven.

Suriname maakt zich op voor een historische wending. Vanaf 2028 worden de eerste grote inkomsten uit offshore olie- en gasvelden verwacht. Internationale investeringen van miljarden dollars, een beoogde productie van circa 200.000 vaten per dag en discussies over een staatsfonds schetsen een toekomst waarin de economie snel kan groeien. Dagelijks worden kansen genoemd: schuldreductie, investeringen in infrastructuur, betere zorg en onderwijs, en zelfs nationale spaar- of investeringsfondsen.

Te midden van dit optimisme is er echter een blinde vlek. Het grootste deel van de bevolking krijgt geen directe inkomsten uit de olie- en gassector. Zij werken niet op boorplatformen of bij grote leveranciers en zullen de effecten vooral indirect voelen. Voor hen dreigt een ander scenario: hogere prijzen voor huur, voedsel en vervoer, zonder dat hun inkomens automatisch meestijgen. Ervaringen uit de regio tonen aan dat huren en diensten in stedelijke gebieden snel stijgen zodra kapitaal, buitenlandse vraag en expats instromen, terwijl lonen niet overal gelijke tred houden. Als Suriname niet tijdig ingrijpt, ontstaat ook hier het risico op een kloof tussen de “oil winners” en de rest.

Voorbereiding moet daarom tweesporig zijn. Natuurlijk is beleid nodig voor de industrie, maar net zo dringend is een versnelde agenda voor het verdienvermogen van gezinnen en kleine ondernemers buiten olie en gas. Dat vraagt om gerichte versterking van landbouw en voedselproductie om importafhankelijkheid en prijsdruk te verlagen, om coaching en financiering voor kleine bedrijven en de informele sector - van kappers en tailors tot marktvrouwen en buurtwinkels - om korte betaalde leer-werktrajecten voor jongeren en vrouwen die snel tot extra inkomen leiden, en om buurt- en gemeenschapsprojecten zoals stadslandbouw, kleinschalige verwerking en recycling die tegelijk inkomen, voedselzekerheid en lokale werkgelegenheid opleveren.

Daarnaast moet het beleids- en wetgevend kader dringend worden herzien. Onze huidige armoedegrens en minimumloonmethodiek zijn nog grotendeels gebaseerd op monetaire aannames die niet langer passen bij de realiteit van een open en snel veranderende economie. Als we blijven rekenen met verouderde formules, riskeren we een misleidend beeld van welvaart: het bruto binnenlands product stijgt, maar de koopkracht van gezinnen daalt. Het is het oude beeld van het gras dat groeit terwijl het paard verhongert.

Om dat te voorkomen, moeten de wetgeving en berekeningsgrondslagen worden aangepast. De wet moet ruimte bieden voor een geactualiseerde armoedekorf, waarin prijzen voor voedsel, vervoer, energie en huisvesting periodiek worden herzien op basis van feitelijke data. Daarbovenop moet de armoedebepaling worden uitgebreid met een multidimensionale component - waaronder toegang tot onderwijs, zorg, digitale verbinding en huisvesting - zodat beleid niet alleen meet wat mensen verdienen, maar ook wat zij daadwerkelijk kunnen bekostigen.

Parallel daaraan moet het minimumuurloon voortaan worden vastgesteld op basis van een living wage-benchmark: wat een huishouden minimaal nodig heeft om waardig te leven. Daarbij moet ook ruimte komen voor sectorale minimumuurlonen, aangezien de loonstructuren in sectoren als olie en gas, bouw, landbouw en dienstverlening sterk uiteenlopen. Dit vraagt om een wettelijke koppeling tussen loonberekening, levensduurte en inflatie. Een tripartiet overleg - bestaande uit overheid, werkgevers en vakbeweging - kan elk halfjaar de korf, de benchmark en de indexatie herzien, zodat beleid niet achter de werkelijkheid aanloopt maar erop vooruitloopt.

In dit kader mag het binnenland niet worden vergeten. Daar liggen de prijzen structureel hoger door transportkosten, beperkte concurrentie en moeilijke markttoegang. Gezinnen in het binnenland ervaren de levensduurte vaak twee- tot driemaal zo sterk als in Paramaribo. Daarom moeten specifieke programma’s worden ontwikkeld om productie en inkomen in die regio’s te versterken - zoals lokale verwerkingsinitiatieven, coöperaties, logistieke verbeteringen en toegang tot krediet en opleiding. Alleen dan profiteren ook binnenlandse gemeenschappen van nationale groei, in plaats van enkel toeschouwer te zijn van een welvaart die elders ontstaat.

Tot slot verdient het staatsfonds een duidelijke sociale dimensie. Het mag niet alleen sparen en stabiliseren, maar ook investeren in menselijk kapitaal. Een vast deel van de olie-inkomsten kan worden geoormerkt voor onderwijs, beroepsvorming en regionale voedselketens, zodat groei structureel en inclusief wordt.