Generatie angststoornis. Wat sociale media met onze kinderen doen.
Zeer geïnspireerd door een nieuwe maatregel op de Ritfeldschool, waarbij leerlingen hun mobiel bij de eerste les moeten inleveren, ben ik mij enigszins gaan verdiepen in deze materie. Eigenlijk kan het alleen worden toegejuicht en overige voj en vos- scholen prikkelen te overwegen deze maatregel ook op hun school in te voeren.  

Aangezien sociale media in relatie tot het gebruik van ICT-apparatuur voor een steeds grotere kloof zorgt tussen personen wanneer het gaat om het met elkaar te communiceren, heeft een onlangs verschenen recensie van een medestudent op de lerarenopleiding in Suriname me geïnteresseerd het boek auteur Jonathan Haidt met als titel: Generatie angststoornis. Wat sociale media met onze kinderen doen op te zoeken.  

Jammer dat het nog niet bij de plaatselijke boekhandels te koop is, want dit boek -dat ik eigenlijk een onderzoek is- geeft de lezer inzicht hoeveel invloed smartphones, sociale media en videogames op onze schooljeugd en adolescenten heeft. Van kindertijd is er geen sprake; we hebben te doen met een 'Schermgerichte jeugd'. 

Op school -in algemene zin- en in het bijzonder in de klas, is er een constant conflict over het wegdoen van de smartphone. Bij de leerkracht ontwikkelt zich steeds een zorgelijk gevoel dat er niet alleen iets abnormaals aan de hand is; maar dat onze kinderen iets missen. Bovendien worden ze steeds meer geconfronteerd met een steeds vernieuwende ontwikkelingen op ICT-gebied met het gevolg dat ze veel meer tijd doorbrengen op het internet met alle gevolgen van dien voor de studieresultaten.

Gen Z-generatie
Uit de literatuur blijkt dat deze generatie een schermgerichte kindertijd doormaakt. Gen Z-generatie is volledig online opgegroeid. In hun vrije tijd houden zij zich liever bezig met gamen en Netflixen dan buitenspelen, een rondje rijden op de fiets of ‘s middags even joggen. Kinderen anno 2021 bezigen zich het liefst met het kijken naar een scherm. In 2022 zijn Gen Z-ers tussen de 10 en 25 jaar oud. Gen Z-ers groeien momenteel op in tijden van onzekerheid. Denk aan het klimaat, de recente Covid pandemie met lockdowns, de oorlog in Oekraïne en de angst voor economische terugval.

Zoals gezegd zijn Gen Z-ers echte digital natives. Jonge mensen die opgroeien met de informatietechnologie van het digitale tijdperk. Ze zijn als het ware “geboren met een smartphone in hun hand.” Gen Z-ers zijn extreem veel online. Ze gebruiken het internet alleen als het nuttig is om allerlei soort informatie op te zoeken in het kader van een schoolopdracht. Ze flitsen heen en weer tussen sites, apps, sociale media feeds en ChatGPT waarbij elk een apart onderdeel vormt van hun online ecosysteem.

De Gen Z- leerling/student gedraagt zich in de klas op een totaal andere manier dan de leerlingen uit de jaren zeventig of tachtig. Ze zijn ook extreem gedreven om geld te verdienen en ze hebben een kortere aandachtspanne, doordat ze constant switchen tussen sociale media, en gamen. Sommige ouders hebben het gevoel dat ze hun kind zijn kwijtgeraakt. Ze zien de schadelijke gevolgen die het voor hun kind heeft. Deze kinderen willen alsmaar op de kamer blijven, met de ogen en hun volle verstand en aandacht gericht op hun scherm.

Tijdens een feestje voor adolescenten heeft men al vanaf het plaatsnemen zelf geen aandacht meer voor de muziek, en nog minder voor het socializen met elkaar. De meesten gaan in hun tas en eenieder is dan met zichzelf bezig. De jarige kan liever de muziek stoppen en alle genodigden wegsturen. Daarvoor heb ik je niet uitgenodigd!

Leerkrachten en docenten worden radeloos van de enorme invloed die de smartphone op de leerling /student heeft. In de klas is duidelijk te zien, dat leerlingen ook aan slaapgebrek lijden Maar…kan de school er iets aan doen? Haidt geeft het volgende aan:  
- Scholen telefoonvrij maken én kinderen veel meer de gelegenheid geven om te spelen en in de pauze met elkaar te communiceren; op het schoolplein of in de kantine;
- Zodra de les begint moet de smartphone op stil en in de tas verdwijnen;  
- Het telefoonverbod zorgt ook voor verbinding en gemeenschap.

Tot slot kan worden aangegeven dat in een UNESCO-rapport van augustus 2023 dat over smartphones in de klas gaat, is de aandacht gevestigd op de negatieve effecten die digitale technologieën, en telefoons in het bijzonder, hebben op het onderwijs in de gehele wereld. De UNESCO pleit voor voorzichtigheid met alle technologie op school. In 14 landen bleek alleen al de nabijheid van een mobiel apparaat, leerlingen af ​​te leiden en een negatief effect te hebben op het leren.

Marcellino Nerkust
Gepensioneerd docent Nederlands op VWO-niveau

(Dit artikel is een verzameling van gelezen passages over deze zorgelijke ontwikkeling, de eigen ervaring op dit gebied in de school en een recent verschenen recensie over dit actueel thema en daarnaast passages uit het boek Generatie angststoornis. Wat sociale media met onze kinderen doet.)