Veel interesse in Nederland voor Toescheidingsovereenkomst

Freelance journalist Ranu Abhelakh had zondagavond veel belangstelling in Den Haag voor haar lezing over haar boek ‘De formule van de Surinaamse identiteit’. Zij beschrijft hierin het ontstaan en de werking van de Toescheidingsovereenkomst (TO). Op uitnodiging van de Sociëteit De Waterkant hield zij een inleiding. Dit boek is geen roman, scriptie of wetenschappelijke, juridisch-technische verhandeling. Het is een verzameling feiten, meningen en persoonlijke verhalen van geïnterviewden, een boek voor iedereen met interesse voor Suriname en Surinamers

“Op 25 november 1975 wordt de driehonderd jaar oude navelstreng tussen Suriname en Nederland doorgeknipt. Samen met duizenden anderen kreeg op ik die dag de Surinaamse nationaliteit. Ik heb mij altijd afgevraagd hoe die nationaliteitswisseling is verlopen. Twee heren tekenen een verdrag en klokslag twaalf uur wordt de Nederlandse vlag gestreken en de Surinaamse vlag gehesen. Tegelijkertijd verandert de Nederlandse nationaliteit in de Surinaamse. Er was geen fysieke of symbolische handeling. De kersverse republiek Suriname had van het ene op het andere moment haar eigen burgers. Ging het echt allemaal zo aan toe?”, hield Abhelakh haar gehoor voor.

Nog steeds invloed
Suriname is als soevereine staat nog steeds verbonden met zijn voormalig moederland Nederland via de nationaliteitenregeling zonder eind- of vervaldatum. De TO is een van de negen documenten getekend tussen Paramaribo en Den Haag. In deze overeenkomst staat onder meer wie men als Surinamer beschouwt en hoe je de Surinaamse nationaliteit kunt herkrijgen. Verder biedt de TO een beperkte categorie van personen het recht van onvoorwaardelijke toelating tot Suriname. Ook regelt de overeenkomst het recht om tijdens het verblijf in Suriname in alle opzichten te worden behandeld als Surinaams staatsburger, zolang de remigrant dit staatsburgerschap nog niet heeft verworven.

Na de coup van 25 februari 1980 werd de toestroom van Surinamers naar Nederland is zo groot dat den Haag zeven maanden later, in september 1980 eenzijdig een punt zet achter de afschaffing van de visumplicht. Paramaribo is geschokt en zegt als jij dat doet, dan voer ik op basis van wederkerigheid ook de visumplicht in. Abhelakh ging uitvoerig in op wat er allemaal sindsdien is gebeurd. Verschillende politieke partijen spreken zich uit over duaal burgerschap, maar tot nu toe is het nog bij discussie gebleven. Niet alleen de lokale politiek houdt zich met de nationaliteitenkwestie bezig. Volgens de Surinaamse oud-justitieminister Chan Santokhi en tegenwoordig de nieuwe VHP voorzitter, zorgt Mahin Jankie ervoor dat de nationaliteitenregeling actueel blijft. Ook tussen politiek Paramaribo en Den Haag.

Santokhi heeft direct en vanuit de tweede lijn overleg gevoerd met Den Haag over de toelating tot Suriname en de gelijke behandeling als Surinamer. Tussen 2005 en 2010 is er vier keer ambtelijk overleg geweest over de TO. Het zwarte schaap artikel 5 lid 2 vormde weer eens de rode draad. Suriname wil praten over het traject tot beëindiging van de TO, maar de Nederlandse delegatie wil praten over de openstaande rechten. Volgens de Nederlandse delegatie zetten “minimaal 350.000 Nederlanders” Den Haag onder druk. Er zouden twee richtingen bestaan. De stroming van Jankie die een maximale interpretatie van de TO wenst. En van de “georganiseerde inspraak” die vinden dat belanghebbenden niet mogen beschikken over minder rechten dan Caricomburgers.

Zakelijke relatie
Op 30 juni wordt de NDPer Jennifer Geerlings- Simons gekozen als Assembléevoorzitter. Zij is voorstander van een kaart voor Personen van Surinaamse Origine (PSO). Op 19 juli brengt het parlement zijn stem uit. Den Haag is niet gelukkig met Desi Bouterse als president, maar respecteert de uitslag van de verkiezingen en de keuze van het Surinaamse parlement. Maar Paramaribo ligt niet wakker van de Nederlandse reactie. De Surinaamse minister van Buitenlandse Zaken, Winston Lackin, wijst erop dat de vriendschapsbanden tussen het volk van Suriname en Nederland voor altijd blijven bestaan en de politiek niet ertussen komt. Op 11 mei 2011 heeft president Desi Bouterse aangegeven in zijn algemene beschouwingen in het parlement dat de relatie met Nederland gebaseerd is op zakelijkheid en wederzijds respect. Zijn beleid richt zich op het nauwer betrekken van de Surinaamse diaspora in Nederland bij de ontwikkeling van Suriname. In de diaspora beleid zal verder gewerkt worden aan de versoepeling van het reisverkeer naar Suriname voor de vreemdelingen van Surinaamse origine.

De afgelopen vijf jaar heeft het overleg over artikel 5 lid 2 van de TO plaatsgevonden in een vriendschappelijke sfeer. Er waaien nieuwe winden in Suriname en Nederland en we zijn nu enkele maanden verder. Het is nog onduidelijk hoe en of Paramaribo in een zakelijke relatie met Den Haag de onderhandelingen voortzet over de TO, in het bijzonder over de rechten en voorzieningen van Nederlandse burgers van Surinaamse origine in Suriname. Abhelakh zei dat verschillende parlementariërs twee weken geleden tijdens de behandeling van de begroting vragen hebben gesteld aan de regering over het conceptprotocol en de dubbele nationaliteit. Tegelijkertijd is er voor beide zaken ook bezorgdheid geuit. “In mijn boek geef ik als huiswerk mee...bedenk uw eigen formule van de Surinaamse Indentiteit. Vanavond geef ik een extra opdracht mee: wie bepaalt de Surinaamse identiteit? U, wij...of politiek Paramaribo en Den Haag?”, aldus Abhelakh. Er ontstond een levendige discussie na de inleiding.