De hoogste Iraanse leider, Ayatollah Ali Khameini steunt de verhoging van de brandstofprijs. De afschaffing van de brandstofsubsidies heeft landelijk tot protesten geleid. (Foto: Reuters)
De hoogste leider van Iran, Ayatollah Ali Khamenei, heeft gezegd dat hij een verhoging van de brandstofprijs steunt die in het hele land tot protesten heeft geleid. De Ayatollah beschuldigde 'hooligans' en contrarevolutionairen van geweld dat in verschillende steden is waargenomen.

Er is minstens één bevestigde dode. Maar volgens berichten zou het aantal dodelijke slachtoffers bij botsingen met de politie hoger kunnen zijn. Ambtenaren hebben gewaarschuwd voor een hardere reactie als "illegale" acties doorgaan.

Op vrijdag braken protesten uit nadat de regering onverwacht aankondigde dat het benzine rantsoeneerde en subsidies afschafte - waardoor de prijzen met 50% omhoog gingen. De maatregelen zijn het laatste teken van druk op de Iraanse economie nadat Washington opnieuw  sancties heeft opgelegd. De regering zegt dat de veranderingen geld zullen vrijmaken om de armen te helpen.

In een verklaring op zondag erkende Ayatollah Khamenei dat sommige mensen zich "ongetwijfeld zorgen maakten" over het besluit om de brandstofprijzen te verhogen. "Maar sabotage en brandstichting worden gedaan door hooligans niet door onze mensen," citeerde de staatstelevisie hem. "De contrarevolutie en de vijanden van Iran hebben altijd sabotage en inbreuken op de veiligheid ondersteund en blijven dit doen."

Naar aanleiding van zijn opmerkingen trok een groep parlementsleden een motie in om de stijging van de brandstofprijzen ongedaan te maken, meldden de Iraanse media. De door de staat gerunde televisie van Iran heeft "vijandige media" beschuldigd van het proberen de omvang van de onrust te overdrijven. Beelden van protesten zijn op grote schaal verspreid op sociale media.

Internet monitoring service Netblocks zei zaterdag laat dat Iran een bijna totale nationale internetstop ondervond. Woordvoerster Morgan Ortagus van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, veroordeelde het besluit. Ze tweette: "We veroordelen de poging tot sluiting van het internet. Laat ze spreken!"

Het semi-officiële persbureau Isna citeerde zondag officieren van justitie die zeiden dat 40 mensen werden gearresteerd in de centrale stad Yazd, van wie de meesten geen lokale inwoners waren. Sommige winkels in de bazaar van Teheran waren op zondag gesloten na "verstoring" veroorzaakt door mensen buiten, voegde Isna toe zonder verder in details te treden.

Enkele van de ergste onrust is gemeld in de centrale stad Sirjan, waar minstens één persoon werd gedood tijdens protesten op vrijdag. Zaterdag werden demonstraties gemeld in de steden Doroud, Garmsar, Gorgan, Ilam, Karaj, Khoramabad, Mehdishahr, Qazvin, Qom, Sanandaj, Shahroud en Shiraz, meldden de staatsmedia.

Videobeelden van de demonstraties toonden brandende auto's en wegen die opzettelijk werden geblokkeerd door verlaten voertuigen. Een zingende menigte was te horen. De menigte spoorde de politie aan hen te steunen en voor anderen om mee te doen aan de protesten.

Volgens de nieuwe brandstofmaatregelen mag elke automobilist 60 liter benzine per maand kopen voor 15.000 rials (US$ 0,13) per liter. Elke extra liter kost dan 30.000 rials. Voorheen mochten bestuurders tot 250 liter voor 10.000 rials per liter kopen, meldt AP. Inkomsten uit het wegvallen van brandstofsubsidies worden gebruikt voor contante betalingen aan huishoudens met lage inkomens, zegt de overheid.

Amerikaanse sancties werden vorig jaar opnieuw opgelegd nadat president Donald Trump uit de belangrijke nucleaire deal tussen Iran en zes wereldmachten was getreden. De sancties hebben geleid tot een sterke neergang in de economie van Iran, waardoor de waarde van de valuta naar dieptepunten is gedaald, de jaarlijkse inflatie is verviervoudigd, buitenlandse investeerders zijn verdreven en protesten zijn aangewakkerd.