Schepen varen door de Straat van Hormuz nabij het strand van Bandar Abbas, Iran. (Foto: Reuters)
De olieprijzen zijn maandag gestegen tot bijna een zeswekelijkse hoogtepunt, nadat de militaire confrontatie tussen de Verenigde Staten en Iran in de Straat van Hormuz verder escaleerde. Brent-olie, de mondiale benchmark, noteerde rond de $97 per vat – een stijging van 9 procent over vijf dagen en 19 procent over een maand. De Amerikaanse WTI-olie steeg naar $92,27 per vat. Eerder op de dag piekte Brent kortstondig op $97,93, het hoogste niveau sinds eind juli.

De prijsstijging is het gevolg van een reeks raketaanvallen in en rond de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste zeeroutes ter wereld waar normaal gesproken ongeveer een vijfde van de wereldwijde olievoorziening doorheen stroomt. Het Amerikaanse leger (CENTCOM) meldde zaterdag dat het drie Iraanse olietankers had aangevallen, nadat Amerikaanse marineschepen waren beschoten met ballistische raketten. Twee van de tankers werden 'permanent uitgeschakeld', een derde werd vernietigd. Iran reageerde door te zeggen dat het drie tankers en drie Amerikaanse schepen had aangevallen, en waarschuwde voor hardere vergeldingsacties.

De gevechten zijn een nieuwe escalatie in een conflict dat begon op 28 februari met Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran. Een staakt-het-vuren van juni hield geen stand, en sinds eind augustus zijn de aanvallen weer opgelaaid. "Dit is een weerspiegeling van het aanhoudende conflict en de uitwisseling van vuur. De wereldwijde aanbodtekorten blijven aanhouden en er is weinig zicht op het einde van deze tekorten", aldus Rachel Ziemba, adjunct-senior fellow bij het Center for a New American Security (CNAS).

De situatie verergerde maandag nog verder toen de raffinaderij van Saudi Aramco in Jizan voor de tweede keer in een maand werd getroffen, wat volgens ingewijden de terugkeer naar productie zou kunnen vertragen. De straat zelf is steeds stiller geworden: gemiddeld staken nog maar tien vrachtschepen per dag de strategische waterweg over, het laagste aantal sinds mei, aldus data-analisten van Kpler.

Amerikaanse consumenten voelen pijn
De impact van de hogere olieprijzen is direct voelbaar aan de Amerikaanse pomp. Volgens de American Automobile Association (AAA) is de gemiddelde prijs voor een gallon benzine (3,78 liter) in een week tijd met 7 cent gestegen tot $4,15. Dat is 39 procent meer dan voor het begin van de oorlog op 28 februari, toen een gallon nog $2,98 kostte.

Nog zorgwekkender zijn de recordhoge dieselprijzen. Die bereikten afgelopen week $5,85 per gallon en stegen maandag verder door naar boven de $5,90. "De Amerikaanse dieselprijzen zijn nog nooit zo hoog geweest, en nu begint de aftelling voor de doorwerking naar alles wat consumenten kopen", zei Patrick De Haan, hoofd petroleumanalyse bij GasBuddy, op X. Diesel wordt gebruikt voor vrachtvervoer, landbouw en bouw, waardoor hogere prijzen uiteindelijk in bijna alle producten worden doorberekend.

Volgens de Watson School of International and Public Affairs van Brown University hebben Amerikaanse huishoudens sinds het begin van de oorlog gemiddeld $764,59 extra aan brandstof uitgegeven. Dat is $418,82 meer dan normaal.

De 10 landen die het meest afhankelijk zijn van olie uit het Midden-Oosten. Eritrea en Madagaskar halen bijna 90 procent van hun olie uit de regio; Japan, China en Zuid-Korea – drie van de grootste economieën ter wereld – halen meer dan de helft.

Economie en tussentijdse verkiezingen
De economie en de brandstofprijzen worden steeds belangrijker in de aanloop naar de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 tot 5 november. Peilingen laten zien dat kiezers ontevreden zijn over de manier waarop president Donald Trump de economie beheert. In een recente peiling van de Financial Times keurde slechts 17 procent van de Amerikanen zijn economische beleid goed. Een peiling van Economist/YouGov wees uit dat 39 procent van de Amerikanen denkt dat de Democraten een beter beleid voeren, tegenover 32 procent voor de Republikeinen.

Tegelijkertijd blijkt uit een recent banenrapport dat de Amerikaanse arbeidsmarkt met 162.000 nieuwe banen in augustus nog steeds groeit, met een werkloosheid die stabiel bleef op 4,1 procent. Het is een gemengd beeld dat laat zien dat de economie weliswaar groeit, maar dat de brandstofprijzen en inflatie de koopkracht van consumenten onder druk zetten.

China en de strategische voorraden
China, dat sterk afhankelijk is van olie-import via de Straat van Hormuz, heeft zich volgens analisten weten te wapenen tegen de verstoringen. Het land beschikt over een strategisch petroleumreservoir en heeft de afgelopen jaren zijn consumptie verminderd. Ook de nauwe banden met Rusland, dat bijna de helft van de dagelijkse Chinese oliebehoefte kan leveren, bieden een vangnet. Bovendien versnelt China de overgang naar elektrische voertuigen: meer dan de helft van de verkochte auto's in China is inmiddels elektrisch, aldus John Gong, hoogleraar economie aan de Universiteit van International Business and Economics.

Toch waarschuwt de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent dat Iran nog slechts 30 miljoen vaten ruwe olie heeft die aan China kunnen worden verkocht, en dat deze voorraad snel zal slinken door de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens. Zodra die voorraad op is, kan China geen Iraanse olie meer kopen, wat de druk op de mondiale oliemarkten verder zou kunnen opvoeren.