Een bestuurskundige en maatschappelijke analyse

Het plotselinge overlijden van oud-president en VHP-leider Chan Santokhi heeft Suriname niet alleen emotioneel geraakt, maar ook een discussie versneld die eigenlijk al veel langer speelde: hoe werd de partij werkelijk geleid, en waarom leidde interne kritiek zo weinig tot zichtbare verandering?

Want laten we eerlijk zijn: binnen en buiten de VHP was kritiek op Santokhi’s manier van leidinggeven geen geheim. Er waren zorgen over besluitvorming, machtsconcentratie, koers en de manier waarop de partij zich politiek positioneerde. Ook vanuit bestuurskringen kwamen signalen. Maar de bredere vraag die nu gesteld moet worden, is wetenschappelijk én maatschappelijk belangrijker: waarom leidde kritiek wel tot gesprekken, maar nauwelijks tot fundamentele verbetering?

Kritiek hebben is één ding. Een cultuur kunnen veranderen is iets anders.
In Suriname kennen we dat fenomeen maar al te goed. Zoals men vaak zegt: “Iedereen weet wat er mis is, maar niemand wil de kat de bel aanbinden.” Of zoals een oudere buurman het ooit scherp zei: "Het is niet dat men het vuur niet zag, maar men was bang om het te blussen.”
Dat raakt precies de kern van veel Surinaamse politieke organisaties: kritiek bestaat vaak wel, maar partijcultuur, loyaliteit en gevestigde praktijken maken echte correctie moeilijk.

Surinaamse politiek draait vaak niet alleen om regels, maar ook om cultuur
Op papier kunnen partijen structuren, besturen en vergaderingen hebben. Maar in de praktijk bepaalt cultuur vaak meer:
• Wie durft echt tegen te spreken?
• Wie bewaakt zijn positie?
• Wie beschermt het systeem?
• Wie kiest voor partijrust boven hervorming?

Daardoor ontstaat een herkenbaar patroon:
Er wordt wel gemopperd, maar weinig verandert wezenlijk. Veel burgers herkennen dat niet alleen bij één partij, maar breder in Suriname.
De bekende “nieuwe chauffeur, oude bus”-realiteit

Een populaire vergelijking op straat: “Je kunt een nieuwe chauffeur inzetten, maar als de motor kapot is, blijf je stilstaan.” Dat is precies waar deze discussie over moet gaan. De vraag is dus niet alleen wie Santokhi opvolgt. De echte vraag is of de politieke cultuur zelf verandert.

Waarom dit belangrijk is voor Suriname
Wanneer interne kritiek binnen een partij niet leidt tot structurele verbetering, zegt dat vaak iets groters dan alleen leiderschap. Het zegt iets over:
• governance (hoe bestuur werkt)
• leiderschap (hoe macht wordt gebruikt)
• cultuur (hoe gedrag in stand blijft)
Juist in Suriname, waar politieke loyaliteit, netwerkvorming en machtsbehoud vaak zwaar wegen, is die combinatie cruciaal.

Geen aanval, maar analyse
Dit gaat niet om goedkope politieke aanvallen of achteraf veroordelen. Het gaat om een volwassen vraag:
Heeft het systeem binnen partijen voldoende ruimte om zichzelf tijdig te corrigeren?
Als kritiek jarenlang bestaat, maar weinig verandert, dan ligt het probleem zelden alleen bij één leider.

Dan moet ook gekeken worden naar:
de partijcultuur,
de bestuursstructuur,
en de politieke gewoontes.

De bredere les voor Suriname
Deze situatie maakt duidelijk waarom diepgaand onderzoek naar governance, leiderschap en cultuur geen luxe is, maar noodzaak. Want Suriname ontwikkelt zich niet duurzaam door alleen leiders te wisselen.
Werkelijke vooruitgang vraagt ook:
• sterkere instituties
• meer interne democratie
• een cultuur van aanspreekbaarheid
• leiderschap dat kritiek omzet in verbetering

Tot slot
Het overlijden van Chan Santokhi sluit een hoofdstuk af, maar opent tegelijk een grotere spiegel voor Suriname. Niet alleen voor de VHP, maar voor de politieke cultuur als geheel. Want als kritiek binnen partijen wel klinkt, maar structureel weinig verandert, dan moeten we ons afvragen:
Hebben we vooral leiderschapsproblemen?
Of diepere cultuurproblemen?

Zoals veel Surinamers weten:
“A no ala ten yu musu bari ‘verandering’… soms musu yu sori a ati nanga krakti fu meki a wroko.” (Het is niet genoeg om verandering te roepen — je moet ook het hart en de kracht hebben om haar echt door te voeren.)

Suriname heeft daarom niet alleen nieuwe leiders nodig.
Suriname heeft politieke organisaties nodig die kritiek durven omzetten in echte hervorming.

Drs. ing. Stanley Tilak
Organisatie- en beleidsadviseur