Nieuw Nederlands kabinet treedt vandaag aan na 117 dagen formatie

Nederland krijgt vandaag officieel een nieuw kabinet. Het kabinet van D66, VVD en CDA wordt in de ochtend beëdigd door koning Willem-Alexander op paleis Huis ten Bosch. Met de installatie van premier Rob Jetten (D66) komt een formatie van 117 dagen ten einde. Na de beëdiging volgt de traditionele bordesfoto. In de middag houdt het kabinet zijn eerste ministerraad, waarna de nieuwe bewindslieden in de avond kennismaken met de parlementaire pers op het Catshuis.

De installatie van het kabinet volgt kort na de publicatie van de doorrekening van het coalitieakkoord door het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving. Uit de analyse blijkt dat de plannen ongelijk uitpakken voor verschillende inkomensgroepen. De koopkracht stijgt gemiddeld licht, maar lagere inkomens blijven achter. Zonder de nieuwe maatregelen zou hun koopkracht sterker zijn gestegen.

De verhoging van het eigen risico in de zorg — van 385 naar 460 euro per jaar — treft lagere inkomens relatief zwaarder. Ook versoberingen in de WW- en WIA-regelingen verkleinen de inkomenszekerheid bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Vakbond FNV vat het samen als: “Hoe lager je inkomen, hoe hoger de rekening.” CNV waarschuwt voor risico’s bij de afbouw van het vangnet voor arbeidsongeschikten.

Tegelijkertijd nemen de defensie-uitgaven fors toe, waardoor Nederland naar verwachting voldoet aan de nieuwe NAVO-norm van 5 procent van het bruto binnenlands product. Ook onderwijs krijgt extra middelen. De staatsschuld loopt op langere termijn wel op, mede door investeringen in defensie, woningbouw en klimaat.

Op klimaat- en stikstofgebied worden stappen gezet, maar volgens de planbureaus zijn de maatregelen onvoldoende om de doelen volledig te halen.

Politiek akkoord versus financieel fundament
Opvallend aan de Nederlandse kabinetsvorming is dat politieke afspraken vrijwel direct worden gekoppeld aan een publieke, onafhankelijke financiële doorrekening. Het coalitieakkoord wordt niet alleen beoordeeld op politieke haalbaarheid, maar ook op economische effecten, koopkrachtontwikkeling en schuldhoudbaarheid. Dat model legt de financiële consequenties vroegtijdig bloot. De cijfers vormen daarmee een integraal onderdeel van het politieke debat.

In veel landen, waaronder Suriname, ontstaat een regeerakkoord vaak primair als politiek document: een akkoord tussen partijen over beleid en machtsverdeling. De financiële uitwerking volgt dan later, meestal via de begrotingscyclus en parlementaire behandeling.

Waar in Nederland de doorrekening onderdeel is van het formatieproces zelf, wordt in Suriname de betaalbaarheid van politieke afspraken doorgaans pas zichtbaar bij de uitvoering en de begrotingsbehandeling.

De beëdiging van het kabinet-Jetten markeert daarmee niet alleen het einde van een formatie van 117 dagen, maar ook het begin van een regeerperiode waarvan de financiële contouren al publiekelijk zijn doorgelicht.