COP30: VN waarschuwt voor miljoenen ontheemden door klimaatverandering

Klimaatgerelateerde rampen en conflicten hebben miljoenen mensen over de hele wereld ontheemd, waarschuwde de Verenigde Naties (VN) vóór de opening van hun jaarlijkse klimaatconferentie.

De Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de VN (UNHCR) zei in een rapport dat maandag werd gepubliceerd ter gelegenheid van de lancering van de 30e jaarlijkse VN-klimaatconferentie (COP) in Brazilië, dat door weersgerelateerde rampen de afgelopen tien jaar ongeveer 250 miljoen mensen hun huizen hebben moeten ontvluchten.

Het migratieagentschap publiceerde zijn tweede belangrijke rapport over de gevolgen van klimaatverandering voor vluchtelingen – No Escape II: The Way Forward – in de aanloop naar COP 30, omdat het enthousiasme van landen om actie te ondernemen om klimaatverandering tegen te gaan, lijkt af te nemen.

"De afgelopen tien jaar hebben weergerelateerde rampen geleid tot zo'n 250 miljoen binnenlandse ontheemdingen – het equivalent van ruim 67.000 ontheemdingen per dag", aldus het rapport.

Volgens de UNHCR vergroot klimaatverandering ook de problemen waarmee mensen te maken krijgen die ontheemd zijn geraakt door conflicten en andere oorzaken.

Klimaatverandering vergroot en vermenigvuldigt de uitdagingen waarmee mensen die al ontheemd zijn, maar ook hun gastlanden, te maken krijgen, vooral in kwetsbare en door conflicten getroffen gebieden, zo vervolgt het rapport.

Overstromingen in Zuid-Sudan en Brazilië, recordhitte in Kenia en Pakistan en watertekorten in Tsjaad en Ethiopië zijn enkele van de rampen die in het rapport worden genoemd.

Het aantal landen dat te maken krijgt met extreme blootstelling aan klimaatgerelateerde gevaren zal naar verwachting stijgen van drie naar 65 in 2040.

Die 65 landen herbergen meer dan 45 procent van alle mensen die momenteel door conflicten ontheemd zijn, aldus het rapport.

"Extreem weer verwoest huizen en bestaansmiddelen en dwingt gezinnen – waarvan velen al gevlucht zijn voor het geweld – om opnieuw te vluchten", aldus Filippo Grandi, hoofd vluchtelingen van de VN, in een verklaring.

"Dit zijn mensen die al enorm veel verlies hebben geleden, en nu worden ze opnieuw geconfronteerd met dezelfde ontberingen en verwoesting. Ze behoren tot de mensen die het zwaarst getroffen zijn door ernstige droogtes, dodelijke overstromingen en recordbrekende hittegolven, maar ze hebben de minste middelen om te herstellen", zei hij.

Volgens het rapport zullen bewoners van de 15 heetste vluchtelingenkampen ter wereld – in Gambia, Eritrea, Ethiopië, Senegal en Mali – tegen 2050 naar verwachting bijna 200 dagen per jaar aan gevaarlijke hittestress lijden.

Afnemende betrokkenheid
Het rapport van het vluchtelingenagentschap benadrukte dat hoewel de gevolgen van klimaatverandering toenemen, de betrokkenheid bij de aanpak ervan afneemt.

De UNHCR hoopt tijdens de conferentie in Brazilië de inspanningen om de gevolgen te bestrijden nieuw leven in te blazen.

Onder president Donald Trump heeft de Verenigde Staten, traditioneel de grootste donor ter wereld, zijn buitenlandse hulp drastisch teruggebracht.

Washington was voorheen verantwoordelijk voor meer dan 40 procent van het budget van de UNHCR. Ook andere grote donorlanden trekken de broekriem aan.

"Bezuinigingen beperken ons vermogen ernstig om vluchtelingen en ontheemde gezinnen te beschermen tegen de gevolgen van extreem weer", aldus Grandi.

"Om verdere ontheemding te voorkomen, moet klimaatfinanciering de gemeenschappen bereiken die al aan de rand van de afgrond leven", zei hij. “Deze COP moet echte actie opleveren, geen loze beloftes.”

Ongeveer 50.000 deelnemers uit meer dan 190 landen komen in Belém, in het Amazone-regenwoud, bijeen om te praten over het aanpakken van de klimaatcrisis.

Een van de onderwerpen op de agenda die de moeilijkheden bij het bereiken van overeenstemming over wereldwijde actie blootlegt, is het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) van de Europese Unie.

Het beleid is bedoeld om ‘koolstoflekkage’ te voorkomen door te eisen dat importeurs van koolstofintensieve goederen zoals staal en cement dezelfde prijs voor ingebedde emissies betalen als EU-producenten in eigen land.

Terwijl de EU CBAM promoot als een noodzakelijk milieu-instrument om groenere praktijken te stimuleren, zien critici van het beleid, waaronder belangrijke handelspartners als de VS en China, het als een verhulde daad van protectionisme.

Ontwikkelingslanden maken zich zorgen dat de financiële lasten voor klimaatactie onterecht op hun schouders terechtkomen.