Carlo Jadnanansing
Het doet mij genoegen te constateren dat er momenteel een discussie gaande is over de instelling van een tweede beroepsinstantie binnen de Rechterlijke Macht. Door het ontbreken hiervan voldoet Suriname op dit moment niet aan de internationale standaarden van rechtspleging. Over het algemeen kan worden gesteld dat niet alleen binnen juridische kringen, maar ook in de samenleving in brede zin, wordt aangedrongen op het opvullen van dit hiaat. Dit blijkt onder meer uit recente uitspraken van de president, maar vooral ook uit de mediaberichten van de laatste tijd. 

Ik heb besloten hierover te schrijven, omdat het belangrijke artikel van Hugo Fernandes Mendes (HFM), getiteld Modernisering Rechtspraak in Suriname (SJB 2025 nr. 1), dat richtinggevend kan zijn voor deze discussie, tot nu toe niet wordt genoemd. Als bijdrage aan het debat is het nuttig dieper in te gaan op hetgeen HFM in zijn doorwrochte artikel naar voren brengt. Hij bespreekt drie mogelijkheden: 

1. Surinaamse Hoge Raad (HR) 
Hiermee wordt een eigen nationale Hoge Raad bedoeld, met eigen rechters, staf en facilitaire voorzieningen. Dit lijkt op het eerste gezicht ideaal, maar is volgens HFM na ampele overweging niet realistisch. Suriname is te klein voor een derde rechtsgang: de twee bestaande rechtsgangen kampen al decennia met problemen. Dat is voor eenieder die het rechtsbestel kent overduidelijk. Het gebrek aan financiële middelen is niet het enige probleem; ook de specialistische juridische knowhow is schaars. Dit is volgens HFM de reden waarom veertien van de vijftien Caricom-landen de derde en hoogste instantie hebben uitbesteed aan een gerechtelijke instantie buiten de nationale rechtssfeer. 

2. Hoge Raad van Nederland 
De Caribische landen hebben na hun onafhankelijkheid hun band met het rechtssysteem van de voormalige kolonisator behouden. Met uitzondering van Suriname en Haïti behoren de Caricom-landen tot de common law-rechtsfamilie, zoals die zich in Engeland en andere daarmee gelieerde landen heeft ontwikkeld. Suriname daarentegen behoort tot de Nederlandse rechtstraditie, geworteld in het civil law, dat zijn oorsprong vindt in het Romeinse recht. Hoewel deze optie op het eerste gezicht interessant lijkt, wordt zij na ampele overweging afgewezen. Zelfs in de tijd dat Suriname deel uitmaakte van het Koninkrijk der Nederlanden speelde de Hoge Raad nauwelijks een rol in de Surinaamse rechtspraktijk.

3. Caribbean Court of Justice (CCJ) 
De CCJ heeft twee jurisdicties: 
A. De original jurisdiction 
Aan deze jurisdictie zijn alle Caricom-landen gebonden. De CCJ fungeert als internationaal rechtsprekend college voor de interpretatie en toepassing van het Revised Treaty of Chaguaramas en de regels betreffende de Caricom en de Single Market Economy. Geschillen tussen Caricom-lidstaten en/of particulieren over het verdrag kunnen aan de CCJ worden voorgelegd. 

B. De appellate jurisdiction 
In deze jurisdictie fungeert de CCJ als hoogste beroepsrechter in strafrechtelijke, civielrechtelijke en constitutionele zaken voor Caribische landen die de rechtsmacht van de CCJ uitdrukkelijk hebben aanvaard. Suriname heeft tot nu toe een voorbehoud gemaakt tegen deelname, onder meer vanwege de voertaal (Engels, terwijl onze wetgeving in het Nederlands is), het feit dat binnen de Caricom het common law-rechtsstelsel geldt, en de extra kosten omdat de zetel van de CCJ in Trinidad is gevestigd. 

Sinds de oprichting van de CCJ in 2005 is vanuit deze organisatie steeds de wens geuit dat Suriname zou toetreden tot de appellate jurisdiction. Recentelijk heeft Justice Saunders, president van de CCJ, tijdens het congres ter gelegenheid van 155 jaar Hof van Justitie opnieuw gepleit voor toetreding door Suriname. De CCJ heeft inmiddels een complete routekaart voor Suriname opgesteld. Het grote voordeel voor ons land is dat er hiermee een internationaal gezaghebbende en onafhankelijke tweede beroepsinstantie kan worden gerealiseerd. De bereidheid van de CCJ om naast het common law ook het civil law-rechtssysteem te accepteren, blijkt uit de benoeming van de inmiddels overleden Nederlandse rechter Justice Wit. 

HFM wijst erop dat een grondwetswijziging noodzakelijk zal zijn om Suriname tot de CCJ te laten toetreden. Daarnaast kan Suriname nu al aangeven dat binnen de CCJ opnieuw een rechter wordt benoemd met een civil law-profiel en affiniteit met de Surinaamse rechtspraak. De samensteller van dit artikel (CJ) onderschrijft de opvatting van HFM volledig: er is maar één realistische optie voor een tweede beroepsinstantie voor Suriname, en dat is de CCJ. Daarom wordt voorgesteld een congres te organiseren waarin de instelling van een tweede beroepsinstantie centraal staat, met deelname van zowel juristen als maatschappelijke groeperingen die een relevante bijdrage kunnen leveren.

Carlo Jadnanansing