Kameroen begint met uitrol eerste malariavaccin ter wereld

Het eerste routinematige vaccinatieprogramma ter wereld tegen malaria is in Kameroen van start gegaan, een maatregel die naar verwachting duizenden kinderlevens in heel Afrika zal redden. De symbolische eerste prik werd maandag gegeven aan een meisje genaamd Daniella in een gezondheidsinstelling in de buurt van Yaoundé.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sterven jaarlijks 600.000 mensen in Afrika aan malaria. Kinderen onder de vijf jaar vormen minstens 80% van deze sterfgevallen.

Kameroen biedt het RTS,S-vaccin gratis aan alle baby's tot zes maanden oud.

Patiënten hebben in totaal vier doses nodig. Gezondheidsfunctionarissen zeggen dat deze tegelijkertijd met andere routinematige kindervaccins zullen worden gegeven om het voor ouders gemakkelijker te maken.

Het komt na succesvolle proefcampagnes in Kenia, Ghana en Malawi – waar het vaccin een daling van 13% veroorzaakte in het aantal sterfgevallen door malaria onder kinderen in de leeftijdscategorie die daarvoor in aanmerking kwam, zegt Unicef.

Volgens Amerikaanse onderzoekers is de prik effectief in ten minste 36% van de gevallen, wat betekent dat het meer dan één op de drie levens kan redden.

Hoewel de uitrol ongetwijfeld een opluchting en levensredder is, betekent de relatief lage werkzaamheidsgraad dat het geen wondermiddel is, betoogt Willis Akhwale van de End Malaria Council Kenya.

Maar voor medici is het naast klamboes en malariatabletten een belangrijk aanvullend instrument in de strijd tegen malaria.

"We hebben het vermogen om het aantal gevallen en sterfgevallen als gevolg van malaria aanzienlijk terug te dringen en de eliminatie van de ziekte te versnellen", vertelde de Kameroenese arts Shalom Ndoula, die hielp bij het leiden van de uitrol in zijn land.

De ontwikkeling van het RTS,S-vaccin heeft 30 jaar onderzoek door de Britse geneesmiddelenfabrikant GSK gekost.

De Wereldgezondheidsorganisatie, die het vaccin heeft goedgekeurd, noemde de lancering in Kameroen een historisch moment in de mondiale strijd tegen de door muggen overgebrachte ziekte.

'Veilig, effectief en gratis'
Angsten en twijfels bij sommige Kameroeners over de veiligheid en werkzaamheid van de doses hebben aanleiding gegeven tot bezorgdheid over de aarzeling over vaccins.

"Als mensen zeggen dat we als proefkonijnen worden gebruikt, is dat niet bepaald waar", vertelde Wilfred Fon Mbacham, een Kameroense koning en tevens hoogleraar biotechnologie voor de volksgezondheid, gespecialiseerd in malari. "Wij als wetenschappers moeten veel meer doen aan wat het is en de voordelen ervan, zodat we hun angsten kunnen kalmeren."

Vaccinatiefunctionaris Daniele Ekoto vertelde maandag bij de lancering dat ze moeders geruststelde na het toedienen van doses aan hun kinderen, en benadrukte dat "het een vaccin is dat veilig, effectief en gratis is".

Maar voor anderen zijn de voordelen duidelijk.

"Ik besloot mijn kind te vaccineren om malaria te voorkomen. Het is een slechte zaak en als een kind erdoor wordt getroffen, kan het gemakkelijk sterven", vertelde een moeder in hetzelfde vaccinatiecentrum in Soa, vlakbij Yaoundé, waar de lancering van maandag plaatsvond.

In 2021 was Afrika verantwoordelijk voor 95% van de malariagevallen wereldwijd en ongeveer 96% van de daaraan gerelateerde sterfgevallen.

"Ik heb mijn hele leven voor dit vaccin gebeden en erop gewacht", zei Mbacham tegen de BBC.

Volgens de WHO registreert Kameroen elk jaar ongeveer zes miljoen gevallen van malaria, met 4.000 sterfgevallen in gezondheidsinstellingen – waarvan de meeste kinderen onder de vijf jaar zijn.

Kinderen van zes maanden in 42 districten met de hoogste morbiditeits- en mortaliteitscijfers zullen tot de leeftijd van twee jaar vier doses krijgen.

Twintig andere landen willen het programma dit jaar uitrollen, aldus de mondiale vaccinalliantie Gavi. Onder hen bevinden zich Burkina Faso, Liberia, Niger en Sierra Leone.

Er is al een grote vraag naar doses, maar volgens Gavi, de vaccinalliantie, zijn er vóór 2025 slechts ongeveer 18 miljoen beschikbaar voor toewijzing.

Het voldoet niet aan wat nodig is voor de landen die de alliantie ter goedkeuring heeft aanbevolen.

De verwachte uitrol van een tweede vaccin – R21 – ontwikkeld door de Universiteit van Oxford, zal naar verwachting het aantal beschikbare doses aanzienlijk vergroten.

Dit zal worden vervaardigd door het Serum Institute of India, dat ernaar streeft 100 miljoen doses per jaar te maken, zolang het met succes de wettelijke goedkeuringen doorstaat na de aanbeveling voor gebruik door de WHO vorig jaar.