Geert Wilders
De persoon die door de Nederlandse anti-islampoliticus Geert Wilders was genoemd als een 'verkenner' om te kijken naar levensvatbare regeringscoalities na verkiezingen waarin zijn partij de meeste zetels won, heeft maandag abrupt ontslag genomen.

Het snelle vertrek van de vrijdag benoemde Gom van Strien onderstreept de moeilijkheden die de coalitiebesprekingen te wachten staan nu Wilders probeert een regering te vormen met hemzelf als premier.

Van Strien, senator voor de Vrijheidspartij van Wilders (PVV), zei in een verklaring dat zijn standpunt onhoudbaar was geworden nadat dit weekend berichten naar voren kwamen dat hij vocht tegen een aanklacht wegens fraude. Hij ontkent wangedrag.

"Ik geloof in zijn onschuld, als hij het zegt, maar het is geen optie dat hij het hele 'scouting' proces doorloopt … reagerend op of betwisting van deze publiciteit', zei Wilders, eraan toevoegend dat hij hoopte een vervanger op dinsdag aan te kondigen.

De PVV van Wilders boekte grote winsten bij de verkiezingen van 22 november. Maar met slechts 24% van de stemmen heeft het de steun nodig van minstens twee meer gematigde partijen om een regering te kunnen vormen.

De eerste voortekenen waren slecht: de grootste conservatieve partij – de VVD-partij van aftredend premier Mark Rutte – heeft vrijdag uitgesloten dat ze deel zal uitmaken van een door Wilders geleid kabinet, hoewel ze wel zegt te kunnen overwegen steun van buitenaf te bieden.

Van Strien zou maandag een ontmoeting hebben met VVD-leider Dilan Yesilgoz.

Pieter Omtzigt, leider van de centrumrechtse NSC-partij,  en gezien als een waarschijnlijke partner in een regering van Wilders, heeft gezegd dat samenwerking moeilijk zou zijn vanwege de extreme standpunten die Wilders heeft geuit en die in strijd zijn met de Nederlandse grondwettelijke bescherming van de vrijheid van godsdienst.

In berichten op socialemediaplatform X afgelopen weekend hekelde Wilders andere partijen omdat ze niet met hem wilden samenwerken. HIj beloofde dat "ik uiteindelijk premier van dit prachtige land" zou worden.

Nederlandse coalitiegesprekken duren doorgaans maanden, en standpunten over de bereidheid van partijen om met elkaar samen te werken, kunnen in de loop van de tijd veranderen. Als Wilders er niet in slaagt een kabinet te vormen, zijn centrumrechtse combinaties die hem uitsluiten ook mogelijk, met nieuwe verkiezingen als laatste redmiddel.

Weinig PVV- en NSC-politici hebben dezelfde hoeveelheid doorlichting ondergaan of hebben zoveel bestuurlijke ervaring na een decennium waarin de VVD regeringen heeft geleid onder interim-premier Mark Rutte.

Rutte kwam kort tussenbeide tijdens een boekpresentatie in België en zei dat Yesilgoz een "zeer voorzichtige koers" vaarde door te weigeren zich aan te sluiten bij een Wilders-kabinet. Hij voegde eraan toe dat hij zich verantwoordelijk voelde voor de verliezen van de VVD bij de verkiezingen.

NRC Handelsblad berichtte zaterdag voor het eerst dat Van Strien in maart door een dochteronderneming van de Universiteit Utrecht werd aangeklaagd wegens vermeende fraude. Van Strien heeft de aantijgingen zondag in een verklaring "met klem" afgewezen.