In Amazonegebied: Rivieren dalen tijdens droogte tot recordniveaus

De Negro-rivier, de op een na grootste zijrivier van de Amazone, bereikte maandag het laagste niveau sinds de officiële metingen 121 jaar geleden bij Manaus begonnen. Het record bevestigt dat dit deel van het grootste regenwoud ter wereld te kampen heeft met de ergste droogte, iets meer dan twee jaar na de grootste overstroming.

In de ochtend daalde het waterpeil in de haven van de stad tot 13,5 meter, een daling ten opzichte van 30,02 meter geregistreerd in juni 2021 – het hoogste niveau ooit gemeten. De Negro-rivier voert ongeveer 10% van het Amazonebekken af en is qua watervolume de zesde grootste ter wereld.

De Madeira-rivier, een andere belangrijke zijrivier van de Amazone, heeft ook historisch lage niveaus geregistreerd, waardoor de hydro-elektrische dam van Santo Antonio, de vierde grootste van Brazilië, tot stilstand is gekomen.

In het Braziliaanse Amazonegebied hebben de lage rivierstanden ervoor gezorgd dat honderden riviergemeenschappen geïsoleerd zijn en moeite hebben om toegang te krijgen tot drinkbaar water. De droogte heeft ook de commerciële scheepvaart verstoord die Manaus bevoorraadt, een stad met twee miljoen inwoners en een groot industriepark.

Manaus is de grootste stad en hoofdstad van Amazonas, de deelstaat die het zwaarst getroffen is door de droogte. Eind september gingen 55 van de 62 gemeenten daar de noodtoestand in vanwege de ernstige droogte.

"Er kan geen water meer doorheen. De navigatie is voorbij", vertelde schipper Cledson Lopes Brasil aan The Associated Press.

Lopes Brasil is actief in de haven van Marina do Davi, een toevluchtsoord voor tientallen riviergemeenschappen, waarvan sommige met zandstranden zijn die toeristen aantrekken. Het eens zo bruisende gebied is nu omgeven door uitgedroogde grond, met veel hoge en droge botenhuizen.

Sinds een maand is Lopes Brasil overgestapt op een boot met een lager vermogen, beter geschikt voor ondiepe wateren. Toch kan hij de meeste gemeenschappen langs Taruma-Açu, een zijrivier van de rivier de Negro, niet bereiken. Sommige rivierbewoners moeten wel drie uur lopen om hun huizen te bereiken – en het toerisme is helemaal gestopt.

Dit staat in schril contrast met juli 2021, toen de wateren van de Negro River een deel van het centrum van Manaus overnamen. De historische overstroming, die ook de oogsten van honderden riviergemeenschappen verwoestte, duurde ongeveer drie maanden.

De Negro-rivier eindigt in de buurt van Manaus, waar hij samenkomt met de Amazone-rivier, die stroomopwaarts van deze samenvloeiing in Brazilië de Solimoes-rivier wordt genoemd. Op Braziliaanse kaarten markeert dit het begin van de Amazone, met Negro als de tweede belangrijkste zijrivier. Op internationale kaarten begint de Amazone-rivier echter in Peru.

Philip Fearnside, een Amerikaanse onderzoeker aan het Brazilian National Institute of Amazonian Research, een overheidsinstantie, verwacht dat de situatie zal verslechteren, zowel tijdens de huidige gebeurtenis als in de toekomst, naarmate de frequentie en ernst van soortgelijke gebeurtenissen als gevolg van de klimaatverandering toenemen.

Hij zei dat het oppervlaktewater in de oostelijke equatoriale Stille Oceaan nu warmer is dan tijdens de "Godzilla" El Niño van 2015-2016 en zich uitbreidt. In het Amazonegebied leidt deze opwarming van de Stille Oceaan vooral tot droogtes in het noordelijke deel van de regio.

Bovendien veroorzaakt een warmwaterplek in de tropische Noord-Atlantische Oceaan droogte in het zuidelijke deel van de Amazone, vergelijkbaar met wat er in 2005 en 2010 gebeurde, aldus onderzoekers.

"De voorspelling is dat het begin van de regen uitgesteld zal worden vergeleken met normaal, en dat het regenseizoen droger dan normaal zal zijn", aldus Fearnside. "Dit zou niet alleen kunnen resulteren in extreem laag water dit jaar, maar ook in lage waterstanden in 2024. Totdat het regenseizoen in het stroomgebied begint, zou de situatie die al aan de gang is, moeten verslechteren."