De sluiting van de Straat van Hormuz en de daarmee gepaard gaande stijging van de wereldolieprijzen hebben geleid tot grote verschillen in de financiële opbrengsten voor olieproducerende landen in het Midden-Oosten. Iran, Oman en Saudi-Arabië profiteren financieel, terwijl andere landen zonder alternatieve exportroutes miljarden dollars verliezen, blijkt uit een analyse van Reuters.

Iran heeft de Straat van Hormuz, waar ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en vloeibaar aardgasstromen doorheen gaan, sinds eind februari effectief gesloten. Dit gebeurde nadat de VS en Israël luchtaanvallen uitvoerden op Iraanse doelen, wat het conflict verder deed escaleren. Iran gaf later aan dat het doorgang zou verlenen aan schepen zonder Amerikaanse of Israëlische connecties, waardoor enkele tankers de nauwe doorgang konden passeren. Toch blijven de energiemarkten onrustig, met een recordstijging van 60 procent in de prijs van Brent-olie in maart.

President Donald Trump dreigt Iran met een zware reactie als het niet vóór dinsdag een akkoord sluit om de doorgang van de Straat van Hormuz open te stellen.

Geografie bepaalt olie-inkomsten
De impact van de sluiting van de Straat van Hormuz op de olie-export hangt sterk af van de geografische ligging van de landen. Iran, dat controle heeft over de doorgang, profiteert direct. Ook Oman, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) kunnen hun olie via pijpleidingen en havens om de Straat heen exporteren.

Landen als Irak, Koeweit en Qatar zijn echter zwaar getroffen, omdat zij geen alternatieve routes naar internationale markten hebben. Uit gegevens blijkt dat de geraamde olie-inkomsten van Irak en Koeweit in maart met ongeveer 75 procent zijn gedaald ten opzichte van het jaar ervoor. Tegelijkertijd stegen de inkomsten van Iran met 37 procent, die van Oman met 26 procent en die van Saudi-Arabië met 4,3 procent. De VAE zagen een lichte daling van 2,6 procent, doordat de hogere olieprijzen het lagere volume gedeeltelijk compenseerden.

Saudi-Arabië profiteert van pijpleiding
Saudi-Arabië heeft in de jaren tachtig, tijdens de oorlog tussen Iran en Irak, de 1.200 kilometer lange East-West-pijpleiding gebouwd die de olievelden in het oosten verbindt met de haven van Yanbu aan de Rode Zee. Deze pijpleiding draait sinds de sluiting van Hormuz op volle capaciteit van 7 miljoen vaten per dag.

Ondanks een daling van 26 procent in de totale ruwe olie-export in maart, steeg de waarde van de Saudische olie-uitvoer met ruim 550 miljoen dollar door de hogere prijzen. De olie-export via Yanbu lag dicht bij de maximale capaciteit, ondanks aanvallen op de haven.

Toch blijft Saudi-Arabië kwetsbaar voor aanvallen van Iran en zijn bondgenoten in Jemen, de Houthi’s, op energie-infrastructuur en scheepvaartroutes via de Bab el-Mandeb.

Andere landen zien forse verliezen
De VAE profiteert deels van de 1,5 tot 1,8 miljoen vaten per dag tellende Habshan-Fujairah-pijpleiding die de Straat van Hormuz omzeilt, maar zag toch een daling van meer dan 174 miljoen dollar in olie-inkomsten in maart door aanvallen op de haven Fujairah.

De zwaarst getroffen landen zijn Irak, met een daling van 76 procent tot 1,73 miljard dollar, en Koeweit, met een daling van 73 procent tot 864 miljoen dollar. De olie-inkomsten van Irak werden in maart enigszins gesteund door ladingen die nog net voor het conflict konden vertrekken, maar april zal waarschijnlijk slechter uitvallen.

Financiële weerbaarheid en toekomst
Volgens Adriana Alvarado, vicepresident bij Morningstar DBRS, beschikken de meeste Golfstaten, met uitzondering van Bahrein, over voldoende financiële ruimte om de schok op te vangen. Ze kunnen hun spaargelden aanspreken of schulden maken zolang hun overheidsschuld onder de 45 procent van het bruto binnenlands product blijft.

Op de langere termijn is het effect van het conflict op de economieën onzeker. Sommige westerse oliebedrijven en politici pleiten voor meer investeringen in fossiele brandstoffen om toekomstige leveringsproblemen te voorkomen, maar andere analisten zien hernieuwbare energie als de beste bescherming tegen schokken.

Een recent voorbeeld van zo’n transitie is de joint venture van 2,2 miljard dollar die het Franse TotalEnergies samen met het door de VAE gesteunde Masdar heeft aangekondigd. Die samenwerking richt zich op de snelle ontwikkeling van hernieuwbare energie in negen Aziatische landen.