2026 begint met een sombere kop: 6 op de 10 volwassenen heeft overgewicht of obesitas. Obesitas is de ernstige vorm van overgewicht. Het verkort je leven. In 1990 had 1 op de 10 volwassen Surinamers obesitas; nu zijn dat er 2 à 3 op de 10. Het aantal mensen met obesitas stijgt elk jaar.

De feestelijke decembermaand is voorbij. In die periode wordt vaak meer gegeten dan normaal. Bij sommigen verdwijnen de extra kilo’s vet weer, bij anderen blijven ze hangen. Als je om je heen kijkt, zie je het overgewicht. Ook tijdens parades van de strijdkrachten valt op dat niet iedereen even gemakkelijk op gewicht blijft.

Obesitas verovert Suriname sluipenderwijs. Het is een sterke risicofactor voor diabetes type 2 (de variant die samenhangt met voeding en activiteit). En diabetes is een belangrijke oorzaak van nierfalen en nierdialyse. In 2024 dialyseerden 700 personen (ruim 1 per 1000 inwoners) vanwege alle oorzaken. Van de ongeveer 53.000 volwassenen met diabetes in Suriname zal ruw geschat een groep van 2000 ooit dialyse nodig hebben als er verder niets gebeurt. Dialyse kost per persoon ongeveer SRD 40.000 per maand. Maar dat is nog niet alles.

Chronische obesitas verhoogt ook het risico op hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, gewrichtsklachten en bepaalde vormen van kanker. Het is niet alleen een leefstijlprobleem, maar een escalerende ramp die het gezondheidszorgbudget steeds zwaarder zal belasten. Volgens de PAHO heeft 1 op de 3 jongeren in Suriname overgewicht of obesitas. Ook dit zal in de toekomst de gezondheidszorg onder druk zetten.

Obesitas wordt gedefinieerd als een Body Mass Index (BMI) van 30 of hoger (tussen 25 en 30 is sprake van overgewicht). De BMI is het gewicht in kilogrammen gedeeld door het kwadraat van de lengte in meters. Bij obesitas gaat het vooral om een grote buikomvang door vetophoping. Een sporter met veel spiermassa kan een hoge BMI hebben zonder ongezond te zijn.

Is obesitas vooral pech of eigen schuld: een ziekte of een kwestie van gedrag? Aanleg speelt een rol, maar leefstijl ook. De boosdoeners zijn onwetendheid, weinig zelfbeheersing, ongezonde voeding en onvoldoende beweging. Wie genetisch vatbaar is, krijgt sneller ernstig overgewicht in een omgeving met veel zitten, ongezond eten, weinig lopen of fietsen en veel gezoete drankjes.

Preventie begint bij kinderen. Maar ook volwassenen kun je een gezonde leefstijl aanleren. Zoet, zout en vet zijn verslavend; je eet meer dan je van plan was. Als dat regelmatig gebeurt, slaat het lichaam dat op als vet dat zichtbaar wordt. Gezonde voeding moet je leren waarderen en leuk vinden. Je moet jezelf trainen om te willen wat goed voor je is. Maar zelfbeheersing is lastig in een omgeving die steeds vraagt: “Eet je wel genoeg?” als je slank bent.

Chronische obesitas wordt soms behandeld als een medische aandoening. Dick Waggel, 55 jaar, heeft een BMI boven de 40. Hij loopt langzaam en zijn armen staan wijd uit en schuren tegen zijn lichaam. Hij is somber en moe en heeft gewrichtsproblemen, suikerziekte, hoge bloeddruk en slaapapneu. Hij heeft moeite om zich te verschonen. Hij heeft alles geprobeerd om af te vallen; niets helpt, alsof zijn lichaam zich actief verzet tegen gewichtsverlies. Uiteindelijk kiest hij als laatste redmiddel voor een ingreep waarbij de maag wordt omzeild: een zogeheten gastric bypass.

Enkele maanden na de operatie is hij wonderbaarlijk 50 kilo kwijtgeraakt. Je ziet hem nauwelijks zitten in zijn stoel; hij verdwijnt in zijn veel te grote kleren. Hij voelt zich fitter en beweeglijker. Zijn bloedsuiker is genormaliseerd, hij heeft minder bloeddrukmedicatie nodig en de slaapapneu is verdwenen. Wel voelt hij zich wat zwakker, omdat ook zijn spiermassa — die hij nodig had om zijn enorme gewicht te dragen — is afgenomen. Na een paar hapjes voelt hij zich al vol. Om voedingstekorten te voorkomen moet hij levenslang dagelijks multivitaminen gebruiken. Maar hij is tevreden met het resultaat.

Er is een wereldwijde trend die ook geldt voor Suriname: rijken worden dunner, armen worden dikker. Gezond voedsel wordt duurder. Inflatiestijging betekent gedwongen minder eten of vaker ongezond eten. Dubbele banen, geen tijd om zelf te koken, goedkope fastfood van buiten, geen tijd om te sporten, stress en slapeloosheid leiden tot meer vetopslag. Suriname heeft weinig tot geen fiets- en wandelpaden. Als er ergens lekker, goedkoop en vullend eten te krijgen is, verspreidt dat nieuws zich als influenza.

Suriname moet niet zo dik worden als Samoa, het land met het hoogste obesitascijfer ter wereld (7 op de 10 volwassenen).
Word niet voller, maar fitter: de slogan voor 2026.

D. Balraadjsing