Groenland: Veiligheidsdreiging door Rusland en China?

De Amerikaanse president Donald Trump ziet Groenland als een prioriteit voor de nationale veiligheid van de Verenigde Staten om daarmee "tegenstanders in de Arctische regio" af te schrikken, aldus een verklaring van het Witte Huis op dinsdag. De verklaring volgde enkele dagen nadat Trump aan verslaggevers vertelde dat de VS Groenland nodig heeft vanuit een nationaal veiligheidsstandpunt, omdat het "overal vol ligt met Russische en Chinese schepen."


"De president en zijn team bespreken verschillende opties om dit belangrijke buitenlandse beleidsdoel te bereiken, en uiteraard is het inzetten van het Amerikaanse leger altijd een optie die tot de beschikking staat van de opperbevelhebber," aldus het Witte Huis.

Tijdens zijn tweede termijn heeft Trump meerdere keren aangegeven Groenland te willen overnemen om redenen van nationale veiligheid. "We hebben Groenland nodig voor internationale veiligheid. We moeten het hebben," zei hij in maart.

Sinds 1979 is Groenland een autonoom territorium binnen het Koninkrijk Denemarken, en sinds 2009 heeft het het recht om via een referendum onafhankelijkheid uit te roepen.

Trump heeft herhaaldelijk zijn wens uitgesproken om controle over het eiland te krijgen, waar ook een Amerikaanse militaire basis is gevestigd. Hij sprak deze wens voor het eerst uit in 2019, tijdens zijn eerste termijn als president.

Leiders uit Groenland en Denemarken hebben echter herhaaldelijk gezegd dat Groenland niet te koop is en geen interesse heeft om onderdeel te worden van de VS.

Op 4 januari zei de Deense premier Mette Frederiksen: "Het heeft helemaal geen zin om te praten over dat de VS Groenland zou moeten overnemen."

"De VS heeft geen recht om een van de drie landen binnen het Deense koninkrijk te annexeren," zei ze, verwijzend naar de Faeröer-eilanden, die net als Groenland een Deens territorium zijn.

"Ik dring er bij de VS op aan te stoppen met de dreigementen tegen een historisch nauwe bondgenoot en tegen een ander land en volk dat heel duidelijk heeft gezegd dat het niet te koop is," aldus Frederiksen.

Waarom wil Trump Groenland zo graag?
De ligging en natuurlijke hulpbronnen van het Arctische eiland maken het strategisch belangrijk voor Washington.

Groenland ligt geografisch gezien in Noord-Amerika, tussen de Noordelijke IJszee en de Noord-Atlantische Oceaan. Het eiland telt ongeveer 56.000 inwoners, voornamelijk Inuit.

Het is ’s werelds grootste eiland. De hoofdstad Nuuk ligt dichter bij New York (ongeveer 2.900 km) dan bij Kopenhagen (ongeveer 3.500 km).

Groenland is een NAVO-territorium via Denemarken en een geassocieerd overzees land binnen de EU, waarvan inwoners EU-burgers zijn sinds de toetreding van Denemarken tot de Europese Gemeenschap in 1973, hoewel Groenland zich in 1985 terugtrok.

"Het is erg ingewikkeld als de VS besluit militair geweld te gebruiken om Groenland over te nemen. Denemarken is lid van de NAVO; de VS ook. Dat zet echt de bedoeling van het militaire bondgenootschap ter discussie," zei Melinda Haring, senior fellow bij het Atlantic Council Eurasia Center, tegen Al Jazeera.

Groenland biedt de kortste route van Noord-Amerika naar Europa, wat de VS een strategisch voordeel geeft voor militaire doeleinden en voor het ballistische raketwaarschuwingssysteem.

De VS wil zijn militaire aanwezigheid op Groenland uitbreiden met radars in de wateren tussen Groenland, IJsland en het Verenigd Koninkrijk. Deze wateren zijn een doorgang voor Russische en Chinese schepen, die Washington wil volgen.

Het eiland is ook rijk aan mineralen, waaronder zeldzame aardmetalen die belangrijk zijn voor de hightech-industrie en batterijproductie.

Volgens een onderzoek uit 2023 zijn 25 van de 34 door de Europese Commissie als “kritische grondstoffen” bestempelde mineralen, op Groenland gevonden.

Groenland voert zelf geen winning van olie en gas uit, en de mijnbouwsector wordt tegengewerkt door de inheemse bevolking. De economie is vooral afhankelijk van de visserij.

Zwermen er echt Russische en Chinese schepen rond Groenland?
Hoewel Trump sprak over Russische en Chinese schepen bij Groenland, tonen de feiten dat momenteel niet aan.

Gegevens van scheepstrackingwebsites zoals MarineTraffic laten geen aanwezigheid van Chinese of Russische schepen zien in de buurt van Groenland.

Los van de locatie van schepen komt Trumps retoriek in een context van toenemende concurrentie om het poolgebied.

Door de opwarming van de aarde worden de enorme onontgonnen hulpbronnen in de Arctische regio steeds beter toegankelijk. Landen als de VS, Canada, China en Rusland richten zich steeds meer op deze regio.

"Rusland heeft nooit iemand in de Arctische regio bedreigd, maar we volgen de ontwikkelingen nauwlettend en zullen passend reageren door onze militaire capaciteiten te vergroten en onze militaire infrastructuur te moderniseren," zei president Vladimir Putin in maart 2025 tijdens het International Arctic Forum in Murmansk.

Putin zei tijdens die toespraak dat hij geloofde dat Trump serieus was over de overname van Groenland en dat de VS zijn pogingen zal voortzetten.

In december 2024 publiceerde Canada een beleidsdocument om zijn militaire en diplomatieke aanwezigheid in het poolgebied te versterken. Rusland bouwt ook militaire installaties en energiecentrales in de regio.

Ondertussen werken Rusland en China samen om Arctische scheepvaartroutes te ontwikkelen. Rusland wil meer olie en gas naar China transporteren ondanks westerse sancties, terwijl China een alternatieve route zoekt om minder afhankelijk te zijn van de Straat van Malakka.

De Noordelijke Zeeroute (NSR) in de Noordelijke IJszee wordt door smeltend ijs steeds beter bevaarbaar. Deze route kan scheepvaart aanzienlijk verkorten. Rusland wil meer handel via de NSR ontwikkelen om meer met Azië dan met Europa te handelen vanwege de sancties. Vorig jaar steeg het aantal olieverzendingen van Rusland naar China via deze route met 25%.

China verkent de regio actief en heeft tien wetenschappelijke expedities naar de Noordpool gestuurd en onderzoeksschepen gebouwd om de wateren ten noorden van Rusland te bestuderen.