Mensen lopen door een straat terwijl protesten uitbreken tegen de ineenstorting van de waarde van de munt in Teheran, Iran. (Foto via Reuters)
De Amerikaanse president Donald Trump heeft vrijdag gedreigd de Iraanse demonstranten te steunen als de Iraanse veiligheidsdiensten geweld tegen hen gebruiken. Dit komt te midden van onrust in Iran, die sinds enkele dagen aanhoudt en waarbij meerdere doden zijn gevallen. Het is de ernstigste binnenlandse crisis voor de Iraanse autoriteiten in jaren.

"We staan klaar en zijn geladen," schreef Trump in een bericht op sociale media. Eerder dit jaar bombardeerden de Verenigde Staten Iraanse nucleaire faciliteiten, in samenwerking met Israëlische luchtaanvallen gericht op het atoomprogramma en de militaire leiding van Teheran.

Als reactie waarschuwde de invloedrijke Iraanse topfunctionaris Ali Larijani dat Amerikaanse inmenging in binnenlandse Iraanse zaken de stabiliteit van het Midden-Oosten in gevaar brengt. Iran ondersteunt verschillende proxygroepen in landen als Libanon, Irak en Jemen.

In westelijk Iran, waar verschillende doden zijn gemeld, waarschuwde een lokale functionaris volgens staatsmedia dat elk ongeoorloofd protest “beslist en zonder genade” zal worden aangepakt.

In een vrijdag verzonden brief aan de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en de voorzitter van de Veiligheidsraad, heeft Iran’s ambassadeur bij de VN, Amir-Saeid Iravani, opgeroepen tot veroordeling van Trump’s uitspraken. Hij waarschuwde dat Iran zijn rechten "beslist en proportioneel" zal uitoefenen, en dat de VS volledige verantwoordelijkheid draagt voor de gevolgen van deze "illegale bedreigingen".

Protesten en repressie
De protesten die deze week in Iran zijn uitgebroken, richten zich op de torenhoge inflatie en economische problemen. Hoewel ze kleiner zijn dan eerdere golven van onrust, zijn ze verspreid over het hele land, met gewelddadige confrontaties in vooral de westelijke provincies. Staatsmedia en mensenrechtenorganisaties rapporteren minstens tien doden sinds woensdag, onder wie een lid van de paramilitaire Basij-militie.

De Iraanse clericale leiding heeft in de afgelopen decennia herhaaldelijk protesten met harde hand neergeslagen, vaak door middel van grootschalige arrestaties en inzet van zware veiligheidsmaatregelen. De huidige economische crisis maakt de regering kwetsbaarder dan voorheen.

De huidige onrust is de hevigste sinds de massale protesten van 2022, die werden aangewakkerd door de dood van een jonge vrouw in hechtenis en die het land wekenlang lamlegden. Destijds vielen honderden slachtoffers.

Trump maakte geen concrete details bekend over mogelijke Amerikaanse steun aan de protesten. Wel voert Washington sinds jaar en dag zware sancties tegen Teheran, vooral sinds Trump in 2018 de nucleaire deal opzegde en een ‘maximum pressure’-campagne lanceerde.

Spanningen in het Midden-Oosten
De dreiging van Trump komt kort na zijn ontmoeting met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die bekend staat om zijn harde lijn tegen Iran. De luchtaanvallen van de VS en Israël in juni 2025 verhoogden de druk op de Iraanse autoriteiten verder, te midden van regionale conflicten waaronder de Syrische burgeroorlog en spanningen met Hezbollah in Libanon.

Iran blijft invloedrijk in de regio door steun aan gewapende groepen die zich verzetten tegen Amerikaanse en Israëlische belangen, zoals in Irak en Jemen.

Larijani benadrukte dat het Amerikaanse beleid “avonturisme” is en waarschuwde het Amerikaanse publiek hun soldaten in de gaten te houden.

Binnenlandse reacties
Ondertussen heeft Iran’s gekozen president Masoud Pezeshkian een meer verzoenende toon aangeslagen en beloofde hij dialoog met protestleiders over de kosten van levensonderhoud, ondanks meldingen dat veiligheidsdiensten traangas en schoten inzetten tegen demonstranten.

Iran kampt al jaren met economische problemen, versterkt door internationale sancties die het land zwaar treffen. De inflatie is hoog en de koopkracht van de bevolking daalt, wat regelmatig leidt tot sociale onrust. De Iraanse regering staat sinds de islamitische revolutie van 1979 onder leiding van een theocratisch systeem waarin de religieuze elite grote invloed heeft.

De spanningen tussen Iran en de VS zijn historisch diepgeworteld en worden versterkt door conflicten in de regio en het nucleaire programma van Iran. De internationale gemeenschap probeert al jaren afspraken te maken over het terugdringen van het Iraanse atoomprogramma, maar de onderhandelingen verlopen moeizaam.

De protesten van 2022 waren gericht tegen de autoritaire repressie en mensenrechtenschendingen, en leidden tot wereldwijde verontwaardiging. De huidige protesten vormen een nieuwe uitdaging voor de machthebbers, die zich geconfronteerd zien met groeiende onvrede over economische omstandigheden en politieke vrijheden.

De rol van proxygroepen die door Iran worden gesteund, versterkt de geopolitieke complexiteit in het Midden-Oosten. Dit maakt de situatie extra gevoelig voor escalaties die grote gevolgen kunnen hebben voor de regionale en wereldwijde veiligheid.