Uitbreiding BRICS moet wereldorde opnieuw in evenwicht brengen

Een uitbreiding van het BRICS-blok die deze week op een top wordt overwogen, heeft een bont gezelschap van potentiële kandidaten aangetrokken - van Iran tot Argentinië - met één ding gemeen: een verlangen om een wereldwijd speelveld te egaliseren dat volgens velen tegen hen is opgetuigd.

De lijst met klachten is lang. Misbruik van handelspraktijken. Sanctieregimes bestraffen. Waargenomen verwaarlozing van de ontwikkelingsbehoeften van armere landen. De dominantie van het rijke Westen over internationale organen, zoals de Verenigde Naties, het Internationaal Monetair Fonds of de Wereldbank.

Te midden van wijdverbreide ontevredenheid over de heersende wereldorde, heeft de belofte van BRICS-landen - momenteel Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika - om van de groepering een leidende kampioen van het "Globale Zuiden" te maken, ondanks een gebrek aan concrete resultaten, weerklank gevonden.

Meer dan 40 landen hebben interesse getoond om zich aan te sluiten bij BRICS, zeggen functionarissen uit Zuid-Afrika, waar de top van 22-24 augustus wordt gehouden. Van hen hebben er bijna twee dozijn formeel om toelating verzocht.

"De objectieve noodzaak voor een groepering als BRICS is nog nooit zo groot geweest", zegt Rob Davies, de voormalige minister van Handel van Zuid-Afrika, die zijn land in 2010 hielp het blok binnen te dringen. "De multilaterale organen zijn geen plaatsen waar we heen kunnen gaan en een rechtvaardige, inclusieve uitkomst kunnen bereiken."

Waarnemers wijzen echter op een teleurstellende staat van dienst die volgens hen niet veel goeds voorspelt voor de vooruitzichten van BRICS om de hoge verwachtingen van toekomstige leden waar te maken.

Hoewel het de thuisbasis is van ongeveer 40% van de wereldbevolking en een kwart van het mondiale bbp, zijn de ambities van het blok om een mondiale politieke en economische speler te worden lange tijd gedwarsboomd door interne verdeeldheid en een gebrek aan coherente visie.

De eens zo bloeiende economieën, met name zwaargewicht China, vertragen. Oprichtend lid, Rusland, wordt geconfronteerd met een isolement vanwege de oorlog in Oekraïne. President Vladimir Putin, gezocht op grond van een internationaal arrestatiebevel wegens vermeende oorlogsmisdaden, reist niet naar Johannesburg en sluit zich alleen virtueel aan.

"Ze hebben misschien te hoge verwachtingen van wat het BRICS-lidmaatschap in de praktijk zal opleveren", zegt Steven Gruzd van het South African Institute of International Affairs.

Ontevredenheid ontwikkelingswereld
Hoewel BRICS geen volledige lijst met uitbreidingskandidaten heeft bekendgemaakt, hebben een aantal regeringen publiekelijk hun interesse kenbaar gemaakt.

Iran en Venezuela, gestraft en verbannen door sancties, proberen hun isolement te verminderen en hopen dat het blok verlichting kan bieden aan hun kreupele economieën.

"Andere integratiekaders die op mondiaal niveau bestaan, worden verblind door de hegemonische visie van de Amerikaanse regering", vertelde Ramón Lobo, de voormalige minister van Financiën en gouverneur van de centrale bank van Venezuela, aan Reuters.

Volgens analisten zien de Golfstaten Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten BRICS als een voertuig voor een meer prominente rol binnen mondiale organen.

Afrikaanse kandidaten Ethiopië en Nigeria worden aangetrokken door de inzet van het blok voor hervormingen bij de Verenigde Naties die het continent een krachtigere stem zouden geven. Anderen willen veranderingen bij de Wereldhandelsorganisatie, het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank.

"Argentinië heeft nadrukkelijk opgeroepen tot een herconfiguratie van de internationale financiële architectuur", vertelde een Argentijnse regeringsfunctionaris die betrokken was bij de onderhandelingen om zich bij de BRICS aan te sluiten aan Reuters.

'Veel praten, minder actie'
BRICS openbare standpunten weerspiegelen al veel van deze zorgen. En aangezien het probeert een tegenwicht te worden voor het Westen, temidden van China's spanningen met de Verenigde Staten en de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne, zou een groeiend aantal leden het blok en zijn wereldwijde hervormingsboodschap meer slagkracht kunnen geven.

In de aanloop naar de top staan de tekortkomingen van de groepering echter in de schijnwerpers.

Terwijl van de BRICS-leiders wordt verwacht dat ze op de top een raamwerk bespreken voor het toelaten van nieuwe leden met China en Rusland die graag verder willen met de uitbreiding, maken anderen, met name Brazilië, zich zorgen over het overhaasten van het proces.

De tastbare voordelen van deelname nemen ondertussen af.

De meest concrete verwezenlijking van het blok, de New Development Bank, of "BRICS-bank", heeft gezien dat het toch al trage tempo van de kredietverlening verder werd belemmerd door sancties tegen oprichtend lid Rusland.

Kleine landen die hopen op een economische impuls door het BRICS-lidmaatschap, zouden kunnen kijken naar de ervaring van Zuid-Afrika.

De BRICS-handel is inderdaad gestaag toegenomen sinds de toetreding, volgens een analyse van de Industrial Development Corporation van het land.

Maar die groei is grotendeels te danken aan de invoer uit China, en het blok is nog steeds goed voor slechts een vijfde van de totale wederzijdse handel van Zuid-Afrika. Brazilië en Rusland nemen samen slechts 0,6% van hun export voor hun rekening en vorig jaar was het handelstekort van Zuid-Afrika met zijn BRICS-partners verviervoudigd tot 14,9 miljard dollar in vergelijking met 2010.

Dergelijke uitkomsten zouden kandidaat-landen tot nadenken moeten stemmen, zei Gruzd. "Concrete realisaties voor BRICS zijn moeilijk te vinden. Veel gepraat. Veel minder actie."