Landen dringen aan op terugkeer orde in Niger na staatsgreep

De Nigerese president Mohamed Bazoum bleef donderdagmiddag gevangen in het presidentieel paleis en het was onduidelijk wie de leiding over het land had overgenomen, nadat soldaten woensdagavond een militaire staatsgreep hadden aangekondigd.

Frankrijk, de voormalige koloniale macht van het land, en het West-Afrikaanse regionale blok ECOWAS riepen op tot de onmiddellijke vrijlating van Bazoum en een terugkeer naar de constitutionele orde. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov, zei ook dat de constitutionele orde moet worden hersteld.

"We ondersteunen de regionale inspanningen om met spoed een uitweg uit de crisis te vinden die het democratische kader van Niger respecteert en het onmiddellijke herstel van het burgerlijk gezag mogelijk maakt", aldus het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring.

De voorzitter van de Afrikaanse Unie, Moussa Faki Mahamat, zei dat hij donderdag met Bazoum had gesproken en dat de president "prima" was, meldde het Russische persbureau RIA.

De staatsgreep in Niger is de zevende in West- en Centraal-Afrika sinds 2020 en kan ernstige gevolgen hebben voor de democratische vooruitgang en de strijd tegen een opstand door jihadistische militanten in de regio, waar Niger een belangrijke westerse bondgenoot is.

Aanhangers van de staatsgreep hebben donderdag het hoofdkwartier van de regerende partij in Niamey, de hoofdstad, geplunderd en in brand gestoken nadat de legerleiding zich had uitgesproken voor de overname door soldaten van de presidentiële garde.

Zwarte rookpluimen stegen uit het gebouw, zei een verslaggever van Reuters, nadat honderden aanhangers van de staatsgreep die zich voor de Nationale Vergadering hadden verzameld, naar het gebouw waren getrokken. De politie joeg hen uiteen met salvo's traangas.

De menigte speelde pro-legermuziek. Sommigen zwaaiden met Russische vlaggen en scandeerden anti-Franse leuzen, een weerspiegeling van een groeiende golf van wrok jegens de voormalige koloniale macht Frankrijk en zijn invloed in de Sahelregio. Niger werd in 1960 onafhankelijk van Frankrijk.

De staatstelevisie toonde een verklaring van het ministerie van Binnenlandse Zaken waarin het vandalisme werd veroordeeld en demonstraties tot nader order werden verboden.

"We hebben altijd in de acties van het leger geloofd en deze keer zijn we bij hen. Voor ons is dit vreugde", zei Boubacar Hamidou, een mensenrechtenactivist die zich bij de menigte buiten het parlement bevond.

In een verklaring, ondertekend door de stafchef, zei het leger dat het "had besloten zich te houden aan de ... verklaring" van soldaten die in een nachtelijke televisietoespraak aankondigden dat ze Bazoum hadden ontzet van de macht.

Het leger zei dat het zijn prioriteit was om te voorkomen dat het land werd gedestabiliseerd en dat het "de fysieke integriteit van de president en zijn familie moest behouden" en "een dodelijke confrontatie moest vermijden ... die een bloedbad zou kunnen veroorzaken en de veiligheid van de bevolking zou kunnen aantasten".

Ernstige onzekerheid
Het was niet meteen duidelijk wie het stokje van Bazoum zou overnemen. De presidentiële garde, die afkomstig is uit de strijdkrachten en gewoonlijk de president en zijn entourage beschermt, staat onder leiding van generaal Omar Tchiani.

Junta's in het naburige Mali en Burkina Faso zijn dichter bij Rusland gegroeid sinds ze de leiding namen, respectievelijk in 2020 en 2022, en de banden met traditionele westerse bondgenoten verbraken.

De Verenigde Staten heeft geen geloofwaardige aanwijzingen gezien van betrokkenheid van Rusland, of het Russische privéleger van de Wagner Group, bij de staatsgreep in Niger, zei Witte Huis-woordvoerder Karine Jean-Pierre donderdag.

Foto's die beweren te laten zien dat Wagner-chef Yevgeny Prigozhin Afrikaanse functionarissen ontmoet aan de zijlijn van een Rusland-Afrika-top in St. Petersburg, doken donderdag op in de Telegram-app.

Sinds de betrekkingen met hun militaire regeringen verslechterden, waardoor buitenlandse troepen zich terugtrokken, werd de rol van Niger steeds belangrijker voor westerse mogendheden bij het bestrijden van een gewelddadige opstand in de regio. Frankrijk verplaatste vorig jaar troepen vanuit Mali naar Niger.

Kolonel Amadou Abdramane, die woensdag de staatsgreep op de staatstelevisie aankondigde, geflankeerd door negen andere officieren, zei dat defensie- en veiligheidstroepen hadden gehandeld als reactie op verslechterende veiligheid en slecht bestuur.

Onveiligheid is een probleem gebleven sinds Bazoum in 2021 werd gekozen, toen een jihadistische opstand die in 2012 wortel schoot in Mali terrein won, duizenden doodde en meer dan 6 miljoen verdreef in de Sahel.

"We hopen dat het leger dat aan de macht komt, de veiligheidscrisis zal oplossen. Het terrorisme heeft vandaag zoveel dorpen ontworteld... onze kinderen zijn weduwen geworden en onze kleinkinderen wezen", zei Hadjia Aiss, een oudere vrouw die zich bij de menigte buiten het parlement bevond.

Activiteiten politieke partijen geschorst
Frankrijk heeft donderdagochtend een militair vliegtuig in Niger geland, ondanks een luchtruimsluiting die 's nachts was opgelegd, zei Abdramane, een lid van de luchtmacht.

De Verenigde Naties zei in een verklaring dat ze haar humanitaire operaties stopzet in het land, dat al te maken had met escalerend geweld, sociaal-economische uitdagingen en klimaatverandering.

De overname begon woensdag, toen enkele bewakers in het presidentieel paleis in Niamey het gebouw overnamen en de president binnen het paleis hielden.

Abdramane maakte donderdag bekend dat alle activiteiten van politieke partijen tot nader order zijn opgeschort.

Bazoum beloofde donderdagochtend in een bericht op sociale media dat hij "zwaarbevochten" democratische verworvenheden zou beschermen.