Eens de grootste stortplaats van Latijns-Amerika, nu na tien jaar een haven van mangroven. (Beeld: AP)
Het was ooit de grootste stortplaats van Latijns-Amerika. Nu, tien jaar nadat Rio de Janeiro het sloot en de inspanningen verdubbelde om het omliggende uitgestrekte, sterk vervuilde moeras te herstellen, bevolken krabben, slakken, vissen en vogels opnieuw het mangrovebos.

"Als we niet zouden zeggen dat dit vroeger een stortplaats was, zouden mensen denken dat het een boerderij is. Het enige wat nog ontbreekt is vee", grapt Elias Gouveia, een ingenieur bij Comlurb, het afvalophaalbureau van de stad dat het plantageproject begeleidt. "Dit is een milieules waar we van moeten leren: de natuur is opmerkelijk. Als we de natuur niet vervuilen, geneest ze zichzelf."

Gouveia, die al 38 jaar met Comlurb samenwerkt, was eind jaren negentig getuige van de timide eerste stappen van het Gramacho-project voor het herstel van stortplaatsen.

De voormalige stortplaats ligt vlak bij de 383 vierkante kilometer grote Guanabara-baai. Tussen de opening van de stortplaats in 1968 en 1996 werd zo'n 80 miljoen ton afval in het gebied gedumpt, waardoor de baai en de omliggende rivieren vervuild raakten met afval en afvoer.

In 1996 begon de stad maatregelen te nemen om de vervuiling op de stortplaats te beperken, te beginnen met de behandeling van een deel van het percolaat, het giftige bijproduct van bergen rottend afval. Maar het afval bleef zich opstapelen tot 2012, toen de stad het uiteindelijk sloot.

"Toen ik daar aankwam, was de mangrove bijna volledig verwoest door het percolatiewater, dat lange tijd had geloosd, en het afval dat uit Guanabara Bay kwam", herinnert Mario Moscatelli zich, een bioloog die in 1997 door de stad was ingehuurd om functionarissen te helpen in de ambitieuze onderneming.

Werknemers transplanteren zaailingen in een hersteld mangrovebos, ooit onderdeel van een vuilnisbelt, in Duque de Caxias, Brazilië. Een milieuproject tussen Rio's Municipal Cleaning Company en een particulier bedrijf heeft het gebied hersteld. Het gebied was ooit onderdeel van de stortplaats in de Gramacho-buurt die werd beschouwd als een van de grootste in Latijns-Amerika. (Foto: AP)

De baai was ooit de thuisbasis van een bloeiende ambachtelijke visserij en populaire palmstranden. Maar sindsdien is het een stortplaats geworden voor afval van scheepswerven en twee handelshavens. Bij eb drijft huishoudelijk afval, waaronder oude wasmachines en doorweekte banken, op uitgestrekte eilanden van opgehoopt rioolwater en sediment.

De stortplaats, waar bergen afval ooit honderden rapers aantrokken, werd geleidelijk bedekt met klei. Medewerkers van Comlurb begonnen met het verwijderen van afval, het aanleggen van een regenwaterafvoersysteem en het opnieuw aanplanten van mangroven, een ecosysteem dat bijzonder veerkrachtig en succesvol is gebleken in soortgelijke projecten voor milieuherstel.

Mangroven zijn van bijzonder belang voor het herstel van het milieu vanwege hun vermogen om grote hoeveelheden koolstofdioxide op te vangen en op te slaan, legt Gouveia uit.

Experts zeggen dat mangroven nog meer koolstof in het sediment kunnen begraven dan een tropisch regenwoud, waardoor het een geweldig hulpmiddel is om klimaatverandering te bestrijden.

Om de verjongde mangrove te helpen beschermen tegen het afval uit nabijgelegen gemeenschappen, waar bewoners soms afval in de rivieren gooien, gebruikte de stad klei uit het moeras om een netwerk van hekken te bouwen. Tot op de dag van vandaag onderhouden en versterken de medewerkers van Comlurb de hekken, die regelmatig worden beschadigd door indringers die op zoek zijn naar krabben.

Er lekt nog steeds percolaat uit de nu overdekte stortplaats, die Comlurb verzamelt en behandelt in een van zijn afvalwaterstations.

Comlurb en zijn privépartner, Statled Brasil, hebben met succes zo'n 60 hectare hersteld, een gebied dat zes keer groter is dan waar ze eind jaren negentig mee begonnen.

"We hebben de zaken omgedraaid", zei Gouveia. "Vroeger vervuilde de stortplaats de baai en de rivieren. Nu zijn het de baai en de rivieren die ons vervuilen."