Duizenden eren laatste Sovjetleider Mikhail Gorbatsjov

Duizenden mensen in Rusland hebben hun respect betuigd aan Mikhail Gorbatsjov, de laatste Sovjetleider die de Koude Oorlog tot een vreedzaam einde bracht. Velen stonden uren in de rij om langs zijn kist te komen in een historische hal waar voormalige Sovjetleiders opgebaard lagen.

Maar de man die toezicht hield op het uiteenvallen van de USSR kreeg geen staatsbegrafenis.

President Vladimir Putin, die het einde van de unie de "grootste geopolitieke catastrofe van de eeuw" noemde, was afwezig. De officiële verklaring van het Kremlin: geen ruimte in zijn schema.

Terwijl de mensen de zuilenhal van het House of Unions in Moskou binnenliepen, klonk er sombere muziek - een enorm zwart-witportret van Gorbatsjov hing op vanaf het balkon.

De voormalige president lag in een open kist, geflankeerd door een erewacht. Zijn dochter en andere familieleden zaten daar terwijl mensen bloemen legden. Al snel was er een zee van rode anjers.

Hier lagen ook de voorgangers van Gorbatsjov, Sovjetleiders als Vladimir Lenin, Joseph Stalin en Leonid Brezjnev.

Veel Russen geven Mikhail Gorbatsjov de schuld van het doorvoeren van hervormingen die economische chaos veroorzaakten en van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Maar in de straten rond het House of Unions stonden lange rijen Moskovieten - jong en oud - in de rij om hun respect te betuigen.

"Gorbatsjov gaf ons hoop, hielp ons dromen van vrijheid", zegt Stanislav tegen de BBC. "Ik hoop dat onze samenleving geen afscheid neemt van de vrijheid."

"Dit is een afscheid van de persoon die zijn uiterste best heeft gedaan om het land te redden van autoritarisme, van achterlijkheid", zegt Olga, een gepensioneerde en oude fan van Gorbatsjov.

Veteraan-liberaal politicus Grigory Yavlinsky was een van hen en zei: "Deze mensen kwamen naar Gorbatsjov om te zeggen: 'Dank u, meneer Gorbatsjov. U hebt ons een kans gegeven, maar we hebben deze kans verspeeld."

Toen de kist van de voormalige leider naar de Novodevitsji-begraafplaats werd gedragen, leidde zijn goede vriend en Nobelprijswinnaar voor de vrede, Dmitry Muratov,  de begrafenisstoet. De journalist hield een portret omhoog van de overleden Sovjetleider op de laatste reis van Gorbatsjov naar de begraafplaats.

Gorbatsjov is dinsdag op 91-jarige leeftijd overleden. Hij nam de macht in 1985, voerde gedurfde hervormingen door en stelde de USSR open voor de wereld. Maar hij kon de ineenstorting van de unie in 1991 niet voorkomen, en veel Russen geven hem de schuld van de jaren van onrust die daarop volgden.

Buiten Rusland werd hij alom gerespecteerd. VN-secretaris-generaal António Guterres zei dat hij "de loop van de geschiedenis had veranderd" en de Amerikaanse president Joe Biden noemde hem een ​​"zeldzame leider".

Onder degenen die zaterdag langs de kist kwamen, was de Hongaarse premier Viktor Orban, een nauwe bondgenoot van Putin. Er waren geen andere buitenlandse leiders bekend die aanwezig waren.

Een andere bondgenoot van Putin - zijn voorganger Dmitry Medvedev - kwam opdagen, later om het Westen uit te schelden omdat het probeerde Rusland op te breken.

Anderen waren de ambassadeurs van de VS, het VK en Duitsland.

Er waren zelfs zoveel Russen die hun respect wilden betuigen dat de ceremonie moest worden verlengd. Maar het feit dat dit geen staatsbegrafenis was, is een teken dat de huidige leiding van het Kremlin weinig interesse heeft om de erfenis van Gorbatsjov te eren.

Het was algemeen bekend dat Putin en Gorbatsjov een gespannen relatie hadden - hun laatste ontmoeting was naar verluidt in 2006.

Meest recentelijk zou Gorbatsjov ongelukkig zijn geweest met de Russische invasie in Oekraïne, hoewel hij in 2014 de annexatie van het Oekraïense schiereiland de Krim had gesteund.

Hij wordt in het Westen gezien als een architect van hervormingen die de voorwaarden schiep voor het einde van de Koude Oorlog in 1991 - een tijd van diepe spanningen tussen de Sovjet-Unie en westerse landen, waaronder de VS en Groot-Brittannië.

In 1990 ontving hij de Nobelprijs voor de Vrede "voor de leidende rol die hij speelde in de radicale veranderingen in de Oost-Westverhoudingen". Maar in het nieuwe Rusland dat na 1991 opkwam, bevond hij zich aan de rand van de politiek en concentreerde hij zich op educatieve en humanitaire projecten.

Gorbatsjov deed in 1996 een noodlottige poging om terug te keren naar het politieke leven, maar behaalde slechts 0,5% van de stemmen bij de presidentsverkiezingen.