Een kaart met de inkomende en uitgaande scheepvaartroutes in de Straat van Hormuz, evenals de maritieme grens tussen Oman en Iran. (Bron: International Maritime Organization, Marine Regions)
De hoop op een snel einde aan het tien weken durende conflict tussen de Verenigde Staten (VS) en Iran lijkt voorlopig vervlogen. Op zondag wees president Donald Trump het Iraanse antwoord af op het door de VS voorgestelde vredesvoorstel, waarmee de spanningen in het Midden-Oosten onverminderd blijven. Het conflict heeft niet alleen grote schade aangericht in Iran en Libanon, maar ook het maritieme verkeer door de strategische Straat van Hormuz vrijwel lamgelegd en de wereldwijde energieprijzen opgedreven.

Iran deed woensdag een vredesvoorstel dat naast het beëindigen van de oorlog op alle fronten, met speciale aandacht voor Libanon, ook de veiligheid van de scheepvaart door de geblokkeerde Straat van Hormuz benadrukte. De Iraanse staatstelevisie meldde dat het voorstel onder meer de eis bevatte voor compensatie van oorlogsschade, erkenning van Iraanse soevereiniteit over de Straat, het opheffen van de Amerikaanse blokkade en sancties, en het beëindigen van het Amerikaanse verbod op Iraanse olie-export.

Binnen enkele uren na de bekendmaking reageerde Trump via social media met een korte afwijzing: “Ik vind het niet goed – VOLLEDIG ONACCEPTABEL.” Direct daarna stegen de olieprijzen met 3 dollar per vat.

De VS had voorgesteld eerst het geweld te beëindigen alvorens over de meest omstreden kwesties, zoals het Iraanse nucleaire programma, te onderhandelen. Volgens anonieme bronnen heeft Iran een voorstel gedaan om een deel van zijn sterk verrijkt uranium te verdunnen en de rest over te dragen aan een derde land.

Pakistan, dat bemiddelt in de gesprekken, heeft het Iraanse voorstel doorgestuurd aan de VS. Ondanks een maand oud staakt-het-vuren en enkele dagen van relatieve rust, werden zondag vijandige drones gedetecteerd boven verschillende Golfstaten. Dit onderstreept de voortdurende dreiging in de regio.

Tegelijkertijd passeerde het door Qatar Energy geëxploiteerde schip Al Kharaitiyat veilig de Straat van Hormuz op weg naar de Pakistaanse haven Port Qasim. Het is het eerste Qatarese vloeibaar aardgasschip dat sinds het begin van het conflict op 28 februari de zeestraat doorkruist. Deze passage werd door Iran goedgekeurd als een signaal van vertrouwen richting Pakistan en Qatar, beide bemiddelaars in het conflict.

Verder meldde het semi-officiële persbureau Tasnim dat op zondag ook een Panamese bulkcarrier, die op 4 mei eerder tevergeefs probeerde het kanaal te passeren, via een door de Iraanse strijdkrachten aangewezen route de doorgang kreeg.

Met het oog op het aankomende bezoek van Trump aan China groeit de druk om het conflict te beëindigen. De oorlog heeft een wereldwijde energiecrisis ontketend en vormt een groeiende bedreiging voor de wereldeconomie. Iran houdt niet-Iraanse scheepvaart door de Straat van Hormuz grotendeels tegen, terwijl die waterweg voor het conflict verantwoordelijk was voor de doorvoer van een vijfde van ’s werelds olie.

Op zondag zei Trump in een televisietoespraak dat Iran weliswaar verslagen is, maar dat het niet betekent dat zij klaar zijn met vechten. Ook de Israëlische premier Benjamin Netanyahu benadrukte dat het conflict voortduurt, omdat er “meer werk nodig is” om het Iraanse nucleaire programma en ballistische raketten aan te pakken. Diplomatie blijft volgens hem de beste weg, maar een militaire optie blijft op tafel staan.

De Iraanse president Masoud Pezeshkian verklaarde op sociale media dat Iran “nooit zal buigen voor de vijand” en zijn nationale belangen krachtig zal verdedigen.

Ondanks pogingen tot diplomatieke doorbraken blijft de dreiging voor vitale scheepvaartroutes en regionale economieën hoog. Recent waren er de hevigste gevechten rond de Straat van Hormuz sinds het staakt-het-vuren, met meldingen van onderschepte drones boven de Verenigde Arabische Emiraten, een drone-aanval op een vrachtschip in Qatarese wateren en luchtafweeracties in Koeweit.

Ook in Zuid-Libanon gaan de gevechten door tussen Israël en de door Iran gesteunde milities van Hezbollah, ondanks een door de VS bemiddeld staakt-het-vuren van 16 april. De spanningen escaleerden weer op 2 maart na aanvallen van de VS en Israël op Iran. Nieuwe vredesonderhandelingen tussen Israël en Libanon staan gepland in Washington op 14 mei.

Internationaal kampt de VS met beperkte steun voor een militaire missie om de Straat van Hormuz te openen zonder een volledig vredesakkoord, omdat NAVO-bondgenoten terughoudend zijn. Binnenlands ondervindt Trump druk van Democratische politici die via wetgeving het einde van de oorlog willen afdwingen.

Senator Jack Reed, de hoogste Democraat in de Senaatscommissie voor Defensie, bekritiseerde Trump scherp: “Deze situatie is door Trump alleen maar erger gemaakt. Nu zoekt hij wanhopig een uitweg.”