Wie is Mojtaba Khamenei, de favoriete opvolger van Irans Opperste leider?

Mojtaba Khamenei, zoon van de overleden Opperste leider Ayatollah Ali Khamenei, wordt gezien als de voornaamste kandidaat om zijn vader op te volgen. De 56-jarige Mojtaba heeft jaren gewerkt aan nauwe banden met de elite van de Revolutionaire Garde en heeft invloed opgebouwd binnen de geestelijke macht in Iran.

Twee Iraanse bronnen meldden woensdag dat Mojtaba, die de Amerikaanse en Israëlische luchtoorlog op Iran heeft overleefd, door het establishment wordt beschouwd als mogelijke opvolger van zijn vader, die zaterdag bij een luchtaanval om het leven kwam.

Als invloedrijke geestelijke met een middenrangfunctie verzet Mojtaba zich tegen hervormers die willen samenwerken met het Westen, met name in het kader van het nucleaire programma van Iran. Zijn nauwe banden met de Revolutionaire Garde (IRGC) geven hem extra gewicht binnen Iran’s politieke en veiligheidsapparaat. Achter de schermen fungeert hij als “poortwachter” van zijn vader, aldus ingewijden.

Kasra Aarabi, hoofd onderzoek naar de IRGC bij United Against Nuclear Iran, een Amerikaanse beleidsorganisatie, zegt dat Mojtaba een sterke aanhang heeft binnen de IRGC, vooral onder jongere radicale leden. “Als Mojtaba nog leeft, is de kans groot dat hij zijn vader zal opvolgen,” aldus Aarabi, die hem beschrijft als een “mini-opperste leider” die al feitelijk opereert.

De Vergadering van Experts, die de nieuwe leider zal aanwijzen, is “bijna tot een besluit gekomen” en zal binnenkort haar beslissing bekendmaken, zei lid Ayatollah Ahmad Khatami woensdag aan de staatstelevisie, zonder namen te noemen. De Opperste leider heeft het laatste woord over staatszaken, waaronder buitenlands beleid en het nucleaire programma.

Uitdagingen voor Mojtaba
Als Mojtaba wordt gekozen, staat hij voor grote uitdagingen. Amerikaanse sancties drukken zwaar op de Iraanse economie en het is onzeker hoe hij zal omgaan met intern verzet. Veel Iraniërs tonen zich bereid tot massale protesten voor meer vrijheid, ondanks harde onderdrukking door de autoriteiten.

Mojtaba werd in 1969 geboren in Mashhad en groeide op tijdens het leiderschap van zijn vader in de oppositie tegen de sjah. Hij diende als jonge man in de Iran-Irak oorlog. Hij studeerde onder conservatieve religieuzen in Qom, het centrum van sjiitische theologie in Iran, en heeft de geestelijke rang van Hojjatoleslam.

Hoewel hij nooit een formele overheidsfunctie bekleedde, wordt Mojtaba gezien als de poortwachter van zijn vader. Hij verscheen op loyalistische bijeenkomsten, maar sprak zelden publiekelijk. Zijn rol leidt tot controverse, met critici die dynastieke politiek verwerpen in een land dat in 1979 een door de VS gesteunde monarchie omverwierp.

Amerikaanse sancties en controverse
De Amerikaanse minister van Financiën legde Mojtaba in 2019 sancties op omdat hij namens zijn vader zou optreden zonder formele aanstelling. Hij zou nauw samenwerken met de commandant van de Quds Force en de Basij-militie om de regionale ambities en binnenlandse repressie van zijn vader te ondersteunen.

Mojtaba was een doelwit van protesten na de dood van een jonge vrouw in politiebewaring in 2022. In 2024 leidde zijn besluit om islamitische rechtsscholen in Qom te sluiten tot speculaties over zijn rol en invloed.

Mojtaba lijkt sterk op zijn vader en draagt de zwarte tulband van een sayyed, wat duidt op afstamming van de profeet Mohammed. Critici wijzen erop dat hij qua geestelijke rang (Hojjatoleslam) onderdoet voor die van Ayatollah, de rang van zijn vader en oprichter Khomeini.

Belangrijke speler in Iraanse politiek
Na de dood van een andere mogelijke opvolger in een helikoptercrash in 2024, voormalig president Ebrahim Raisi, blijft Mojtaba een centrale figuur. Een in 2007 gelekte Amerikaanse diplomatieke nota beschreef hem als toegangspoort tot Khamenei.

Mojtaba wordt ook gezien als de kracht achter de opkomst van de harde lijn Mahmoud Ahmadinejad, die in 2005 president werd en in 2009 opnieuw aantrad na een omstreden verkiezing die leidde tot massale protesten.

Mehdi Karroubi, een gematigde geestelijke die meedeed aan de verkiezingen, schreef destijds een brief aan Khamenei waarin hij bezwaar maakte tegen wat hij beschouwde als Mojtaba's rol in de steun aan Ahmadinejad. Khamenei verwierp de beschuldiging.

Mojtaba's vrouw, die omkwam bij de luchtaanvallen van zaterdag, was de dochter van een prominente hardliner, de voormalige parlementsvoorzitter Gholamali Haddadadel.