Zorgen over transparantie, koers en geloofwaardigheid

Bij velen in onze samenleving fronsen de wenkbrauwen na de recente berichtgeving over het Staatsziekenfonds (SZF). Dat het fonds al geruime tijd niet voldoet aan wat burgers, zorgverleners en instellingen ervan mogen verwachten, is geen geheim meer. Integendeel: de problemen zijn structureel en al meer dan een decennium zichtbaar.

Verzekerden worden geconfronteerd met hoge eigen uitgaven, terwijl zorgaanbieders kampen met achterstallige betalingen en tarieven die al jaren niet meer aansluiten bij de economische realiteit. Het gevolg laat zich raden: financiële malaise in ziekenhuizen, vertrek van gespecialiseerd personeel naar het buitenland en een gestage daling van de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg.

Crisis treft iedereen; maar prioriteiten tellen
Uiteraard heeft vrijwel iedere rechtgeaarde Surinamer begrip voor de bredere economische crisis waarin het land verkeert. Het is onmogelijk één instelling alleen verantwoordelijk te houden voor disfunctioneren als gevolg daarvan. In vrijwel alle sectoren zijn de gevolgen voelbaar: leraren worden ernstig onderbetaald, politiepersoneel kampt met lage salarissen en beperkte middelen, en ook andere publieke diensten functioneren onder zware druk. Niemand blijft gespaard.

Juist daarom steekt het des te meer wanneer berichten verschijnen dat binnen een zorgverzekeringsfonds, in een land waar de gezondheidszorg in acute nood verkeert, middelen beschikbaar zouden zijn voor uitgaven die niet direct met zorgverlening te maken hebben. Voor de gemiddelde burger, die moeite heeft om medische kosten te dragen, is dit nauwelijks uit te leggen. Het tast het vertrouwen aan in een instituut dat juist zekerheid en solidariteit moet belichamen.

Leidersrol in een ingrijpende hervorming
De zorgen nemen verder toe door plannen om het fonds een centrale rol te geven in de invoering van een zogenoemd “single payer”-systeem: één nationale zorgfinancier die de huidige hybride structuur – de vertrouwde combinatie van overheidsverzekerden en particuliere initiatieven – zou vervangen.

Zo’n hervorming is ingrijpend en vereist een organisatie die financieel gezond, bestuurlijk betrouwbaar en maatschappelijk geloofwaardig is. Critici vragen zich echter af of het SZF aan die voorwaarden voldoet. Het fonds lag in het verleden al onder vuur wegens handelingen die niet in overeenstemming zouden zijn geweest met de eigen statuten, onder meer aan het licht gekomen bij een externe doorlichting in 2013. Dat nu opnieuw vragen rijzen over bestuur en bestedingen, voedt de vrees voor een patroon van terugkerende problemen.

Bouwen op drijfzand?
De hamvraag die steeds luider klinkt, is simpel maar fundamenteel: hoe kan een organisatie die haar eigen regels onvoldoende naleeft, worden belast met een nog grotere nationale verantwoordelijkheid? Het risico bestaat dat een noodzakelijke hervorming van het zorgstelsel wordt gebouwd op een wankele basis.

Voor zorgverleners betekent dat onzekerheid in plaats van herstel van financiering en continuïteit. Voor patiënten kan het leiden tot verdere verslechtering van toegang en kwaliteit. En voor de overheid dreigt een kostbare transitie zonder garantie op verbetering.

Eerst herstel, dan uitbreiding
Wat velen verlangen is geen verdere afbraak, maar herstel. Transparantie over financiën, naleving van statuten, tijdige betalingen aan zorginstellingen en realistische tarieven vormen de minimale voorwaarden om vertrouwen terug te winnen. Pas wanneer het fundament solide is, kan gesproken worden over uitbreiding van taken of een leidende rol in een nieuw stelsel.

De Surinaamse gezondheidszorg staat op een kruispunt. Heroriëntatie is noodzakelijk. Vooruitgang is alleen mogelijk met sterke, integere en goed functionerende instituties. Anders dreigt een systeem dat juist stabiliteit moet brengen, de bestaande crisis te verdiepen.

De hoop blijft dat beleidsmakers de signalen serieus nemen. Eerst schoon schip maken. Daarna pas verder varen. Alleen dan kan een transitie slagen en kan het vertrouwen van burgers, zorgverleners en instellingen worden hersteld.

Julian Pengel