Merz waarschuwt: 'De regels van de wereldorde bestaan niet meer'

Op de jaarlijkse München Veiligheidsconferentie heeft de Duitse bondskanselier Friedrich Merz een scherpe waarschuwing afgegeven over de staat van de internationale orde. Volgens Merz bestaat de zogenoemde regels-gebaseerde wereldorde, die sinds het einde van de Koude Oorlog de basis vormde voor internationale samenwerking en vrede, "niet langer in die vorm".

Merz sprak over een "diepe kloof" die is ontstaan tussen Europa en de Verenigde Staten (VS) en benadrukte dat de vrijheid van Europeanen niet vanzelfsprekend is in het huidige tijdperk van grootmachtenpolitiek. "We moeten bereid zijn offers te brengen," zei hij tijdens zijn toespraak voor een publiek van zo’n vijftig wereldleiders.

De conferentie vindt plaats te midden van spanningen binnen het trans-Atlantische bondgenootschap, onder meer door uitspraken van president Donald Trump. Zijn dreigement om het Deense eiland Groenland, dat deel uitmaakt van het Koninkrijk Denemarken, te annexeren, heeft het vertrouwen tussen Europa en de VS onder druk gezet. Trump verklaarde onlangs: "Groenland wil ons... We hebben een goede relatie met Europa, we zien hoe het loopt. We onderhandelen nu over Groenland."

De VS heeft ook nieuwe tarieven opgelegd aan Europese landen, wat volgens Merz in contrast staat met de principes van vrijhandel die Europa hoog in het vaandel heeft staan. Hij gaf aan dat het "cultuurconflict" van de "Make America Great Again"-beweging niet strookt met Europese waarden over vrijheid van meningsuiting en mensenrechten.

Ondanks de spanningen pleitte Merz voor herstel van het trans-Atlantische vertrouwen. Hij onthulde dat er "vertrouwelijke gesprekken" lopen met de Franse president Emmanuel Macron over de mogelijkheid van een gezamenlijk Europees nucleair afschrikmiddel. Dit voorstel zou een grote verandering betekenen, omdat Europa tot nu toe vooral op de nucleaire bescherming van de VS binnen de NAVO vertrouwt. Macron benadrukte tijdens de conferentie dat Europa zich moet ontwikkelen tot een geopolitieke macht. Hij riep op tot versnelde bewapening en nauwere samenwerking binnen het continent, vooral in het licht van de oorlog in Oekraïne, die hij beschreef als een "existentiële uitdaging" voor Europa.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio sprak op de conferentie over een "nieuw tijdperk in de geopolitiek" waarin de wereld snel verandert. Rubio kondigde aan dat de VS bereid is om zijn rol en relaties met Europa te heroverwegen.

De spanningen tussen de VS en Denemarken blijven hoog, mede door Trumps opmerkingen over vermeende Russische en Chinese militaire aanwezigheid rond Groenland, waar echter geen bewijs voor is gevonden. De Deense premier Mette Frederiksen gaf aan dat ze met Rubio wil spreken over de "dreiging" van de VS ten aanzien van Groenland, een NAVO-bondgenoot.

De München Veiligheidsconferentie staat dit jaar in het teken van Europese defensie, trans-Atlantische betrekkingen en de geopolitieke gevolgen van conflicten zoals de oorlog in Oekraïne en de spanningen tussen het Westen en China. De ontwikkelingen tonen aan dat de wereldorde onder druk staat en dat internationale samenwerking opnieuw vorm moet krijgen in een sterk veranderend geopolitiek landschap.