Medische artsen, verpleegkundigen, vroedvrouwen en gemeenschapsgezondheidswerkers – Totaal per 10.000 inwoners. Suriname scoort laag.
Een nieuw rapport van de Wereldbank en de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) waarschuwt dat onvoldoende veerkracht in de eerstelijnszorg (primary health care, PHC) in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied kan leiden tot tienduizenden vermijdbare sterfgevallen en miljardenverliezen voor de economie. Het rapport No Time to Wait: Resilience as the Cornerstone of Primary Health Care in Latin America and the Caribbean werd maandag gepresenteerd tijdens de 62ste Directing Council van PAHO in Washington. 

Volgens de studie kan een gezondheidscrisis die de eerstelijnszorg met 25–50% vermindert gedurende één tot vijf jaar, leiden tot 165.000 vermijdbare doden. Daaronder zijn 11.300 moedersterftes, 10.000 kindersterftes en bijna 150.000 overlijdens door chronische ziekten. Ook zouden tot 14 miljoen ongewenste zwangerschappen kunnen ontstaan. De economische schade wordt geraamd tussen 7 en 37 miljard Amerikaanse dollar.


“Zonder veerkrachtige PHC treft de volgende crisis opnieuw de armste en meest gemarginaliseerde gemeenschappen het hardst. Met sterke eerstelijnszorg kunnen essentiële diensten overeind blijven, ook in crisistijd,” benadrukte PAHO-directeur Jarbas Barbosa.

Lessen uit COVID-19
De coronapandemie maakte volgens de onderzoekers duidelijk hoe kwetsbaar de regio is. Hoewel Latijns-Amerika en het Caribisch gebied slechts 8,5% van de wereldbevolking uitmaken, werd daar 30% van alle COVID-19-doden geregistreerd. Basiszorg zoals kinderimmunisatie en behandeling van chronische ziekten viel in sommige landen meer dan twee jaar grotendeels weg.

De regio is bovendien één van de meest rampgevoelige ter wereld, met frequente orkanen, overstromingen en uitbraken van door muggen overgedragen ziekten. Toch blijven veel zorgsystemen gefragmenteerd en sterk ziekenhuisgericht, terwijl investeringen in PHC achterblijven.

Politieke wil nodig
Volgens Jaime Saavedra, directeur Human Development bij de Wereldbank, is de oplossing niet alleen technisch. “Regeringen moeten de politieke keuze maken om PHC centraal te stellen, substantieel te investeren en universele dekking te garanderen. Alleen dan kunnen levens én economieën beschermd worden.”

Vijf actiepunten voor veerkrachtige PHC
* Uitbreiden van zorgmodellen – Multidisciplinaire teams die alle gemeenschappen bereiken.
* Integreren van publieke gezondheid – Vaccinatie, surveillance en gezondheidsvoorlichting in de eerstelijnszorg.
* Gemeenschappen centraal – Betrekken bij besluitvorming, met respect voor culturele diversiteit en transparante communicatie.
* Samenwerking tussen sectoren – Onderwijs, huisvesting, klimaat en sociale bescherming koppelen aan gezondheid.

Duurzame financiering – Prioriteit voor publieke investeringen en noodmechanismen voor snelle fondsmobilisatie.