De Iraanse president Masoud Pezeshkian spreekt tijdens het algemene debat van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op het hoofdkwartier van de VN in New York City. (Foto: AFP)
Iran heeft zaterdag, vandaag, zijn ambassadeurs in Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk teruggeroepen. Dit gebeurt in afwachting van de herinvoering van VN-sancties tegen het land, als gevolg van het omstreden nucleaire programma.

De drie Europese landen, samen met de Verenigde Staten, hebben het zogenaamde "snapback"-mechanisme geactiveerd. Dit mechanisme, onderdeel van het nucleaire akkoord uit 2015, maakt het mogelijk om sancties tegen Iran te herintroduceren zonder dat China en Rusland een veto kunnen uitspreken in de VN-Veiligheidsraad. De sancties richten zich onder meer op het bevriezen van buitenlandse tegoeden van Iran, het stoppen van wapenhandel en het ontmoedigen van ontwikkelingen in het ballistische raketprogramma van Teheran.

Het Iraanse persbureau IRNA meldde dat de ambassadeurs voor overleg worden teruggeroepen. Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk benadrukken dat deze stap nodig is vanwege het gebrek aan samenwerking van Iran met het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) en het uitblijven van directe gesprekken met de Verenigde Staten.

Economische impact en maatschappelijke zorgen
De aankondiging van de sancties komt te midden van een groeiende economische crisis in Iran. De Iraanse rial noteert recordlaagtes, wat leidt tot stijgende voedselprijzen en toenemende armoede onder de bevolking. Basisproducten zoals vlees, rijst en zuivel zijn drastisch duurder geworden. Volgens het Iraanse Statistisch Centrum stegen de kosten van essentiële voedingsmiddelen in juni met meer dan 50 procent op jaarbasis.

Sima Taghavi, moeder van twee kinderen in Teheran, vertelt: "Elke dag zie ik nieuwe hogere prijzen voor kaas, melk en boter. Mijn kinderen kunnen deze producten niet missen." Psychologen melden een toename van patiënten die lijden onder de stress van inflatie en de dreiging van een nieuwe oorlog.

Veiligheidsrisico’s en nucleaire ontwikkelingen
Na de 12-daagse oorlog in juni tussen Israël en Iran, waarbij ook nucleaire sites werden geraakt, heeft Iran zich verder teruggetrokken uit de monitoring door het IAEA. Het land beschikt nog steeds over uranium verrijkt tot 60 procent zuiverheid, een niveau dicht bij wapenkwaliteit.

Hoewel Iran herhaaldelijk heeft benadrukt dat zijn nucleaire programma vreedzaam is, waarschuwen westerse experts dat het land over voldoende materiaal beschikt om snel atoomwapens te ontwikkelen als het die keuze maakt. Kelsey Davenport van de Arms Control Association noemt het risico op verkeerde inschattingen door het verdwijnen van inspecties "zeer gevaarlijk".

Mensenrechten en binnenlandse onrust
Iran wordt geconfronteerd met een toename van repressie binnen het land. Mensenrechtenorganisaties verwachten dat het aantal executies in 2025 zal stijgen tot meer dan 1.000, het hoogste cijfer sinds het einde van de Iran-Irakoorlog in 1988. De politieke ruimte is volgens experts vrijwel verdwenen, en ook Iraanse activisten in het buitenland worden geconfronteerd met druk.

Het land heeft de afgelopen jaren meerdere protesten gekend, waaronder massale demonstraties in 2022 na de dood van Mahsa Amini, een jonge vrouw die omkwam na een aanhouding wegens het niet correct dragen van een hijab. Deze protesten en de recente oorlogsdreiging hebben de samenleving zwaar belast.

Standpunten en internationale reacties
Teheran stelt dat de sancties onrechtmatig zijn, onder meer omdat de Verenigde Staten zich in 2018 eenzijdig terugtrokken uit het nucleaire akkoord. De Europese landen en de VS benadrukken echter dat Iran niet voldoet aan zijn verplichtingen en dat sancties noodzakelijk zijn om verdere escalatie te voorkomen.

Sina, vader van een 12-jarige en inwoner van Teheran, vat de situatie samen: "Ons land heeft nog nooit zo'n moeilijke tijd doorgemaakt. Voor mijn generatie is het altijd te laat of te vroeg – onze dromen glippen weg."