Een plaquette en de rechtsstaat: symboliek of schending?

Op 15 juli 2020 nam Stuart H. Getrouw, voormalig minister van Justitie en Politie, officieel afscheid van het Hof van Justitie. Tijdens deze ceremonie werd de intensieve samenwerking tussen het ministerie en de rechterlijke macht geprezen. Als blijk van waardering ontving Getrouw een glazen plaquette van de president van het Hof, mr. I. Rasoelbaks.

Tijdens zijn ambtsperiode zette Getrouw zich actief in voor de versterking van de rechterlijke organisatie. Enkele concrete resultaten:
- Instelling van de functie directeur bedrijfsvoering binnen het Hof.
- Rechtstreekse financiële stromen van het ministerie van Financiën naar het Hof, wat de financiële autonomie versterkte.
- Formalisering van de rechtspositie van schrijfjuristen.

Deze maatregelen worden beschouwd als substantiële versterkingen van de rechtsstatelijke infrastructuur.

In 2025 zette het Hof de praktijk voort om symbolische waardering te tonen aan (voormalige) leden van de uitvoerende macht. Hoewel bedoeld als dank voor bestuurlijke ondersteuning, ontstond maatschappelijke kritiek. Sommigen interpreteren deze gebaren als beloning voor verleende diensten, wat volgens hen de schijn van belangenverstrengeling en schending van de machtenscheiding oproept.

Centraal staat de vraag of een symbolische geste van het Hof aan leden van de uitvoerende macht een schending vormt van rechtsstatelijke beginselen, met name de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht binnen de trias politica.

De rechtsstaat rust op vier pijlers:
- Legaliteitsbeginsel: het overheidsoptreden moet gebaseerd zijn op wetgeving.
- Machtenscheiding: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke machten zijn gescheiden en controleren elkaar.
- Grondrechtenbescherming: burgers worden beschermd door hogere rechtsnormen.
- Toegang tot de rechter: burgers moeten hun belangen kunnen laten toetsen door een onafhankelijke rechter.

Hoewel de scheiding der machten essentieel is, is enige samenwerking onvermijdelijk. De uitvoerende macht faciliteert de rechterlijke macht met middelen en infrastructuur. Deze ondersteuning heeft geleid tot verbeterde dienstverlening en versterkte bedrijfsvoering.

Volgens Getrouw is het verdedigbaar dat een zuiver symbolische geste, zonder wederkerige verplichtingen, geen schending vormt van rechtsstatelijke beginselen. Integendeel, het Hof benadrukt hiermee juist zijn onafhankelijkheid, zolang de erkenning niet voortkomt uit politieke voorkeur of beïnvloeding.

Bijlage: Voor het volledige artikel, zie de bijlage: Een plaquette en de rechtsstaat: symboliek of schending? 

Documenten:

• Symbolische_geste_van_het_Hof_v._Just_._.pdf