Hindostaanse immigratie door de ogen van de vrouw

Dit is de titel van een documentaire die vrijdag 27 oktober in première ging in het Filmhuis Den Haag. De film is geïnitieerd in de gemeenteraad en bekostigd door de stad Den Haag in het kader van de viering van 150 jaar Hindostaanse immigratie - ruim 10% van de Haagse bevolking is van (Surinaams) Hindostaanse afkomst. Filmmaakster Anita Bharos werd benaderd om in samenwerking met het Haags Historisch Museum de Haagse verhalen over de Hindostaanse immigratie vast te leggen. Gekozen werd voor het perspectief van de vrouw, omdat vrouwen weinig op het doek zijn vertoond met verhalen over grootouders en ouders en hun eigen leven na afloop van de contractperiode (1873-1920) in Suriname.

In een interview met Den Haag FM zei Anita (41): “ik heb mijn Hindostaanse roots nooit zo omarmd als jong meisje, omdat ik hier ben geboren en getogen. Daarom voelde ik mezelf altijd volledig Nederlands. Inmiddels maken mijn Hindostaanse roots wel degelijk onderdeel uit van mijn identiteit en vind ik het zelfs heel belangrijk”. In een tijdsbestek van 3 maanden is Anita Bharos, geassisteerd door haar echtgenoot Joeri van der Kloet (wetenschapsjournalist/fotograaf), erin geslaagd om in 52 minuten een unieke film te maken waarin vijf Haagse vrouwen van boven de 80 jaar en een van 70  praten over de eigen levensontwikkeling, vooral in Suriname en een beetje in Nederland; waarin zelfs een jongere vrouw van 29 jaar een blik richt op de toekomst (het conserveren van cultuur en tradities); waarin Surinamist en historica prof. Rosemarijn Hoefte op voortreffelijke wijze de geschiedenis vertelt van de contractarbeid geïllustreerd  met unieke historische foto’s; waarin de ambassadeur van India, mevrouw Reenat Sandu zich lovend uitlaat over de kracht van de Hindostaanse vrouw en waarin de ambassadeur van Suriname, ontbrak omdat hij als man niet in het concept paste, want werkelijk: alles in de film is vrouwelijk, tot aan de goed geschreven voice-overs door de filmmaakster zelf.

De gefilmde vrouwen uit Den Haag van boven de 80 jaar, komen uit verschillende gebieden in Suriname. De levensverhalen zijn dan ook streekgebonden en worden vanuit verschillende perspectieven verteld door: Djasodra Ramdajal (82), geboren in Duisburg, district Suriname; Anita Ramdjan-Nanhekhan (86) uit Nieuw-Amsterdam in Commewijne; mevr. Ramlal-Bharos (89) uit de Van Drimmelenpolder in Nickerie; ook uit Nickerie (Paradijs), mevr. Padma Ratan-Jipat (80) en de oudste, mevr. Anoesoeijadebie Birjmohan-Hindori (94). Zij overleed onlangs op 7 september 2023 in Den Haag. Als vrouw van de stad, geboren in Paramaribo, sprak zij over het behalen van de vierderangs akte – de Kweekschool was er nog niet – om onderwijzeres op de lagere school te worden.

De andere vrouwen kijken met humor en ook enig sarcasme terug op hun leven op het platteland dat grotendeels bestond uit werken in de land- en tuinbouw en in het huishouden. Een vrouw ging met opzet lang in de zon zitten totdat het lichaam warm genoeg aanvoelde om tegen haar moeder te zeggen dat ze koorts had en niet naar school kon gaan. Een andere vrouw wilde juist naar school gaan maar van haar broer mocht dit niet. Prachtig is ook het verhaal van de vrouw, die na het overlijden van haar man bij een huisarts komt als huishoudster. Toen hij zei naar Nederland te vertrekken vroeg zij hem of ze mee mocht, ondanks het feit dat de huisarts getrouwd was. En het mocht! Zo begon haar nieuw leven in Nederland met de kinderen.

Na afloop van de première ervoer iedereen het belang en de noodzaak van het vastleggen van nog meer verhalen van Hindostaanse vrouwen (de generatie die uitsterft) over hun leven zowel in Suriname (als kind van contractarbeiders) als in Nederland (nieuwe toekomst, emancipatie en ontwikkeling). Aanwezigen wilden meer weten over de vrouwen in de documentaire en het verzoek is om het zogenoemde ‘restmateriaal’ op de website van het Haags Historisch Museum te ontsluiten. Vraag was er ook naar een vervolg: wat vinden jongeren die in Nederland geboren zijn, inmiddels van de derde en de vierde generatie, van hun naar Nederland gemigreerde ouders (grootouders) als het gaat om geschiedenis, religie cultuur en tradities.

Afgezien van het uniek feit dat uitsluitend vrouwen de geschiedenis van de Hindostaanse immigratie vertellen, is de film ook inhoudelijk sterk voor onderwijsdoeleinden en om buiten ‘little Bombay aan de Noordzee’ – zo noem ik Den Haag, vertoond te worden. Ik denk aan woonconcentraties van Hindostaanse Surinamers in bijvoorbeeld Leeuwarden e.o. waar in februari van dit jaar de landelijke aftrap plaatsvond van de viering van 150 jaar Hindostaanse immigratie, Almere en in Enschede. Voor de in Nederland geboren en opgegroeide Hindostaanse generatie is deze film voor de beleving van de eigen identiteit van groot belang.

roy.khemradj@gmail.com