Guantanamo-gedetineerde na 20 jaar vrijgelaten in Belize

Een gedetineerde uit de Guantanamo Bay-gevangenis die in hechtenis van de CIA werd gemarteld, is bijna een jaar na het uitzitten van zijn straf in het door de VS geleide detentiecentrum, overgebracht naar Belize. Het Pentagon maakte donderdag bekend dat Majid Khan is vrijgelaten, waarmee het aantal gevangenen in Guantanamo op 34 komt, waaronder 20 die in aanmerking komen voor overplaatsing.

Khan, die in 2003 in Pakistan werd gevangengenomen en drie jaar later naar Guantánamo werd overgebracht, zei dat hij uitkeek naar het begin van een nieuw hoofdstuk in het Midden-Amerikaanse land met 400.000 inwoners.

"Vandaag voel ik me herboren. Ik ben de wereld weer binnengekomen", zei Khan in een verklaring. "Ik ben een beetje in shock omdat ik zo lang heb gewacht om vrij te zijn, en ik kan nauwelijks geloven dat het eindelijk is gebeurd."

Khan, die naar de middelbare school ging in de Amerikaanse staat Maryland, keerde na de aanslagen van 9/11 in 2001 terug naar zijn geboorteland Pakistan om zich bij al-Qaeda aan te sluiten. Hij pleitte in 2012 schuldig aan samenzwering tot moord, spionage en "het verlenen van materiële steun aan terrorisme".

"Hij werd in 2021 veroordeeld tot een gevangenisstraf van meer dan 10 jaar met eer voor de jaren dat hij samenwerkte met Amerikaans personeel", zei het Pentagon donderdag. "Hij heeft vervolgens zijn straf uitgezeten."

Het detentiecentrum van Guantanamo werd in 2002 geopend om gedetineerden te huisvesten die gevangen waren genomen tijdens de "oorlog tegen het terrorisme".

De gevangenis bevindt zich op een Amerikaanse militaire basis in Cuba en opereert onder een rechtssysteem onder leiding van militaire commissies die niet dezelfde rechten garanderen als traditionele Amerikaanse rechtbanken. Gedetineerden die zijn vrijgegeven voor vrijlating, brengen soms jaren door in Guantanamo, terwijl Washington op zoek is naar landen om hen op te nemen, nadat ze zijn vrijgelaten.

Andy Worthington, mede-oprichter van de Close Guantanamo-campagne, zei dat hoewel het "geweldig" was dat Khan werd vrijgelaten, andere gevangenen die zijn goedgekeurd voor overplaatsing, weinig middelen hebben om hun vrijlating te bespoedigen.

"De 20 mannen die zijn goedgekeurd voor vrijlating kunnen nergens heen", zei Worthington tegen Al Jazeera. "Hun vrijlating is volledig afhankelijk van de grillen van de Amerikaanse regering. En dat zou niet het geval moeten zijn. Het is een probleem dat verband houdt met het fundament van Guantanamo, dat werd opgericht waar de wet niet van toepassing was."

Op donderdag sprak het Pentagon zijn dankbaarheid uit aan Belize voor het ondersteunen van "de voortdurende inspanningen van de VS gericht op het op verantwoorde wijze verminderen van de gedetineerdenpopulatie en het uiteindelijk sluiten van de Guantanamo Bay-faciliteit".

De gevangenis huisvestte ooit bijna 800 gedetineerden, van wie velen aanvankelijk tijd doorbrachten op geheime CIA-locaties die bekend staan als zwarte sites, waar ze werden gemarteld in het kader van een zogenaamd "verbeterd ondervragingsprogramma", goedgekeurd door de regering van voormalig president George W. Bush.

In een rapport van de Amerikaanse Senaat uit 2014 werden enkele van de marteltechnieken beschreven die op gevangenen, waaronder Khan, in deze faciliteiten werden gebruikt.

"Ik was een geest, een wandelende dode man", zei Khan donderdag in zijn verklaring. "De CIA wilde dat ik voor altijd zo zou blijven. Sterker nog, toen ik werd gemarteld, wenste ik vaak de dood om aan de terreur en de pijn te ontsnappen."

Wells Dixon, een senior advocaat bij het Centrum voor Grondwettelijke Rechten die Khan vertegenwoordigde, zei dat de juridische belangenbehartigingsgroep "enthousiast" was over zijn vrijlating.

"Belize heeft uitstekend werk verricht om zich voor te bereiden op zijn hervestiging, en hun succes dient als model voor andere landen om mannen te accepteren van wie niemand vindt dat ze in Guantanamo moeten blijven, maar die om humanitaire redenen niet naar hun thuisland kunnen terugkeren", zei Dixon in een verklaring.

Khan werd enkele dagen voor het allereerste bezoek van een VN-expert aan Guantanamo, vrijgelaten.

Fionnuala Ni Aolain, de speciale VN-rapporteur voor de bevordering en bescherming van mensenrechten en fundamentele vrijheden bij de bestrijding van terrorisme, zal haar bevindingen en aanbevelingen delen na de reis, die naar verwachting volgende week zal beginnen.


Ni Aolain zal de komende drie maanden ook overlevenden van de aanslagen van 11 september 2001 in de VS interviewen, evenals voormalige Guantanamo-gedetineerden, aldus het VN-mensenrechtenbureau.