Het Rekenkamerverslag 2025 is niet alleen een technisch document, maar als een diagnose van een systeem dat al jaren worstelt met zichzelf. De kern van het probleem ligt niet bij een gebrek aan middelen, maar bij het ontbreken van consistent bestuur. De Rekenkamer stelt vast dat er wel degelijk stappen zijn gezet: de Comptabiliteitswet wordt toegepast, het ‘single-audit’-principe is ingevoerd en er is meer aandacht voor controle. Op papier lijkt het systeem dus sterker dan voorheen. Maar in de praktijk blijft de uitkomst hetzelfde: structurele tekortkomingen in de uitvoering. De belangrijkste conclusie is dat er geen tekort is aan regels, maar aan de naleving ervan. 

Wat opvalt, is dat de bevindingen van de Rekenkamer zich blijven herhalen. Of het nu gaat om gronduitgifte, sociale uitkeringen of subsidies; telkens duiken dezelfde patronen op:
● gebrekkige interne controle
● onvoldoende documentatie en verantwoording
● en vooral: het niet opvolgen van eerdere aanbevelingen

Dit wijst niet op incidenten, maar op een systeemfout. De overheid corrigeert niet structureel, maar reageert ad hoc. Daardoor blijven fouten zich opstapelen.

De zwakke schakel: uitvoering
De Rekenkamer benoemt expliciet de slechte aansluiting tussen beleid en begrotingsuitvoering. Dat lijkt technisch, maar is in feite politiek. Beleidsvoornemens worden gemaakt, budgetten worden vastgesteld, maar de uitvoering hapert. Daarmee wordt een fundamentele vraag blootgelegd: wie is verantwoordelijk voor de uitvoering – en wie controleert die verantwoordelijkheid daadwerkelijk? Zonder die koppeling blijft beleid losstaan van realiteit. En dat is precies wat de Rekenkamer signaleert.

Interne controle bestaat, maar functioneert niet
Een van de meest veelzeggende passages in het rapport is de nadruk op de toezicht – de interne controle binnen ministeries. Die zou fouten vroegtijdig moeten signaleren.

Maar de realiteit is dat deze controle óf niet goed functioneert, óf niet serieus wordt genomen. En dat is cruciaal. Want als controle pas achteraf plaatsvindt, is de schade vaak al aangericht.

Politieke wil ontbreekt
Misschien wel de scherpste, maar impliciete boodschap van de Rekenkamer is deze: aanbevelingen worden gedaan, maar niet structureel opgevolgd.

Dat betekent dat het probleem niet technisch is, maar bestuurlijk. Er is onvoldoende politieke en administratieve discipline om correcties door te voeren. En daar ligt de kern: goed bestuur is geen kwestie van kennis, maar van wil.

Het rapport 2025 is geen eindpunt, maar een spiegel. De vraag is niet wat de Rekenkamer heeft vastgesteld; dat is duidelijk. De vraag is wat de regering, de ministeries en De Nationale Assemblee hiermee gaan doen.

Als dezelfde bevindingen in 2026 opnieuw worden vastgesteld, is de conclusie onvermijdelijk: dan is het systeem niet alleen zwak, maar ook onwil om te veranderen.