Bij elke regeringswisseling vraag je je af of je optimistisch of pessimistisch moet zijn over de toekomst. De recente machtsoverdracht was niets meer dan een simpele vervanging van de ene regering door de andere, met nieuwe gezichten en andere beleidsvoorkeuren (welke precies, dat zien we in de eerste regeringsbegroting). Zoals altijd is er de reguliere belofte van openheid, eerlijkheid en beterschap. Maar dit brengt moesje niet naar Parijs. De achterdocht blijft. Want de ervaring is dat wat verschrikkelijk leek, erger wordt, of minder erg, maar uiteindelijk niet beter.

Het is niet duidelijk wat 'kenki a systeem' inhoudt. Betekent het ontworteling, radicale verandering, een grote schoonmaak, of een loze kreet? Voorlopig lijkt het een poging om orde op zaken te stellen. Het is koffiedik kijken wat uit deze regering zal komen, zolang niet bekend is welke middelen of mogelijkheden er zijn om plannen te bekostigen of te realiseren, en hoe de beschikbare middelen zullen worden verdeeld. Laten we ons herinneren hoe het was.

In 2020 was Suriname door talloze bestuurders met riante vergoedingen en levenslange voordelen aan de rand van het bankroet gebracht. Het volk haalt nog steeds de broekriem aan na de economische krimp van zestien procent. De daaropvolgende regering is erin geslaagd de negatieve default status om te buigen naar voorzichtig positief, maar ze verloor in het geheel van abstracte cijfers de menselijke kant uit het oog. De problemen zijn nog steeds groot.

President Simons is niet op zoek naar "heiligen" om ze op te lossen. Bid dat ze geen brokkenpiloten vindt. Ze is hoopvol begonnen. Er is geen explosie van nepotisme zoals die er vanaf het begin was met de vorige regering. Voorlopig is het een show van goede bedoelingen. Maar de stuurlui die destijds aan de wal lawaai maakten, 'schrikken' wel door het gebrek aan middelen voor hun mooie plannen. Een paar politici proberen furore te maken door een deel van hun parlementaire toelage aan de armen te doneren (om hen dankbaar te houden en zelf goed in beeld te komen?).

Het geblunder met het asfaltproject 'Van ’t Hogerhuysstraat' is een Gordiaanse knoop geworden. Het systeem lijkt soms net zo’n puinhoop als de straat zelf. De internationale geldschieter (IDB), geen partij in het geschil tussen een ondernemer en het Ministerie van Openbare Werken, vindt dat het contract met een andere ondernemer aan de regels voldoet en heeft gewaarschuwd voor de mogelijke gevolgen van ontbinding van het contract. We zullen zien of 'Tante Jenny' deze knoop met een scherpe houwer kan doorhakken. Maar laat dit. 

President Simons zegt dat ze een grote schuldenlast erft. Tye pôti! De ironie is dat ze iets erft dat ze (lees: haar partij) zelf heeft veroorzaakt. De schuldenberg is veroorzaakt door de toenmalige NDP-regering. De schuldenberg werd hoger omdat de vorige regering alleen rond kon komen door meer schulden te maken. Het probleem met armoedzaaiers is dat ze meer uitgeven dan ze verdienen, het ene gat met het andere vullen en in een schuldenspiraal belanden.  
Yu wan kenki a systeem? Doe dit, als je durft: 
1. Digitaliseer de overheid: geen tijdverlies meer, snelle dienstverlening, minder reiskosten, minder tussenpersonen, minder tjoekoes.
2. Besparen op personeelskosten door digitalisering en automatisering betekent dat overtollige ambtenaren zullen moeten vertrekken. 
3. Maak een digitaal dashboard waar overheidsbesluiten, inkomsten en uitgaven, en overheidsprojecten online te volgen zijn. 
4. Implementeer anti-corruptiewetgeving met duidelijke en strenge straffen en vervolg elke overtreding van de wet, groot of klein, zonder uitzondering. 
5. Versterk de rechterlijke macht en onkreukbare rechtspraak. Val de rechterlijke macht niet lastig als ze je slecht nieuws brengt en juich niet alleen als ze je goed nieuws brengt, want dat ondermijnt haar geloofwaardigheid. 
6. Versterk de ruggengraat van instituten: laat bij vacatures en promoties uitmuntendheid, prestatie en discipline tellen. Politieke lidmaatschap, familieband, etniciteit, geslacht of lengte van het dienstverband zijn geen prestaties. 
7. Voer beleid uit op basis van data en effectiviteit. 
8. Breng brood op de planken voor de armen door de echte wanhopigen op te sporen en een hengel te geven.

Optimistisch stemt mij een president die zegt dat ze geen corruptie zal toestaan, ongeacht wie het is, en die bang is voor niemand. Maar pas toch op, want de hand van NDP, zit weer aan de portemonnee. Ter geruststelling, deze president heeft beloofd geen gaten in de begroting te maken. Pessimistisch stemt mij de benoemingen van ministers met een zwakke track record.

Voor het goeie geld van de belastingbetaler (SRD 130.000 bruto per maand) moeten politici niet breedvoerig kletsen over zaken waar niemand beter van wordt. Wijt de problemen niet aan anderen maar creëer oplossingen voor die problemen. Maak, breek niet af.

D. Balraadjsing