Mensen houden vlaggen vast tijdens een demonstratie ter ondersteuning van de Palestijnen, georganiseerd door Palestinarekin Elkartasuna (Solidariteit met Palestina), in Bilbao, Spanje. (Foto: Reuters)
Toen Spanje, Ierland en Noorwegen in mei 2024 aankondigden dat zij een Palestijnse staat zouden erkennen, werd de stap door nauwere bondgenoten van Israël afgedaan als contraproductief voor het oplossen van de crisis in Gaza.

Hoewel Frankrijk, Groot-Brittannië en Canada herhaaldelijk hun steun uitspraken voor een tweestatenoplossing met erkende grenzen als langetermijnoplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict, wilden ze niet het risico lopen Hamas te belonen, hun relaties met Israël en de VS te schaden, of diplomatiek kapitaal te verspillen.

"Ik zal geen 'emotionele' erkenning doen," zei de Franse president Emmanuel Macron destijds.

Maar naarmate Israëlische beperkingen op hulpverlening de humanitaire crisis in Gaza verergerden en een wapenstilstand van twee maanden in maart eindigde, begonnen achter de schermen gesprekken die ertoe leidden dat drie belangrijke westerse economieën – Frankrijk, het VK en Canada – in september plannen aankondigden om Palestina officieel te erkennen.

Bezorgdheid drijft besluitvorming
"De mogelijkheid van een tweestatenoplossing verdwijnt voor onze ogen… dat is een van de redenen dat wij, samen met partners, dit patroon proberen te doorbreken," zei de Canadese premier Mark Carney donderdag.

Frankrijk en Saudi-Arabië ontwikkelden een voorstel waarin meer westerse landen zouden opschuiven richting erkenning van Palestina, terwijl Arabische staten zouden worden aangespoord om zich steviger te positioneren tegen Hamas. Dit plan moest in juni op een VN-conferentie worden besproken, maar door Israëlische luchtaanvallen op Iran en zware diplomatieke druk vanuit de VS werd de bijeenkomst uitgesteld.

De aanvallen zorgden voor een tijdelijke terughoudendheid in publieke kritiek op Israël door westerse bondgenoten. Tegelijkertijd bleven gesprekken tussen leiders op de achtergrond doorgaan. Volgens een Canadese bron met directe kennis van de situatie stonden Macron, Carney en de Britse premier Keir Starmer in juni en juli vrijwel dagelijks met elkaar in contact via telefoontjes en sms.

Canada wilde niet geïsoleerd optreden, terwijl het VK wilde dat elke stap maximale impact zou hebben. Macron toonde zich intussen vasthoudender. De groeiende bezorgdheid over beelden van ondervoede kinderen, gecombineerd met geweld van Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever, wakkerde de vrees aan dat de hoop op een Palestijnse staat voorgoed zou verdwijnen.

Macrons verrassingszet zet beweging in gang
Op 24 juli verraste Macron door aan te kondigen dat Frankrijk bij de Algemene Vergadering van de VN in september Palestina als staat zou erkennen. Noch het VK, noch Canada volgden meteen, maar de relatief milde reactie van de Amerikaanse president Donald Trump – die zei dat het "geen gewicht" had, maar Macron nog steeds "een geweldige vent" noemde – gaf enige geruststelling dat de diplomatieke gevolgen te overzien zouden zijn.

Twee dagen later sprak Macron met Starmer en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz over een "duurzame route naar een tweestatenoplossing", aldus een woordvoerder van Starmer. Net voor een geplande ontmoeting met Trump in Schotland pleitte Starmer tegenover hem voor meer steun aan Gaza. Trump verklaarde later dat Starmer geen erkenningsplan expliciet had genoemd, al noemde hij zulke stappen wel "een beloning voor Hamas".

Terwijl Trump nog in Groot-Brittannië verbleef, riep Starmer zijn kabinet vervroegd terug van zomerreces om goedkeuring te krijgen voor zijn plan: het VK zou Palestina erkennen in september, tenzij Israël instemde met een staakt-het-vuren en een duurzaam vredesplan.

Net als Macron bracht Starmer Carney enkele uren vooraf op de hoogte. Toen zowel Frankrijk als het VK zich achter erkenning schaarden, voelde Canada zich gedwongen te volgen.

"Internationale samenwerking is essentieel voor duurzame vrede in het Midden-Oosten, en Canada zal zijn best doen om hierin een leidende rol te spelen," verklaarde Carney op woensdag, zes dagen na Macrons aankondiging.

Symbolisch krachtig, maar praktisch beperkt
In de praktijk verandert de erkenning weinig. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio bestempelde de stappen als "irrelevant", en andere G7-landen als Duitsland, Italië en Japan hebben nog geen plannen geuit om zich aan te sluiten.

Toch erkennen inmiddels meer dan driekwart van de 193 VN-lidstaten Palestina als staat. De VS behoudt echter zijn vetorecht in de VN-Veiligheidsraad, wat een volwaardig Palestijns lidmaatschap – en daarmee wereldwijde erkenning – in de weg staat.

Toch benadrukt Richard Gowan, VN-directeur van de International Crisis Group, dat de recente verklaringen wel degelijk betekenis hebben: "We zien nu dat belangrijke Amerikaanse bondgenoten inlopen op het standpunt van het mondiale zuiden over Palestina bij de VN."

"Daardoor wordt het voor Israël moeilijker om de pro-erkenningskamp simpelweg als irrelevant weg te zetten," aldus Gowan.