Op 30 juli herdachten de VN, andere nauw verbonden organisaties, de NGO community en de internationale gemeenschap deze dag als een  dag voor slachtoffers van gedwongen mensenhandel. De VN koos als thema: 'Human trafficking is organized crime-end the exploitation'. 

Mensenhandel kan slachtoffers genereren van o.a drugs, kinderhandel, conflicten en oorlogen, ontvoeringen, rampen, seksuele exploitaties, smokkel of illegale vervoer van migranten. De situatie van slachtoffers van mensenhandel die gedwongen, tegen betalingen, valse beloften, of misleidende informatie strafbare feiten plegen, is meer dan zorgwekkend en neemt thans grote proporties aan van ongekende omvang. 

Volgens de IOM, de Internationale Organisatie voor Migratie, is er naar schatting 40 miljard us dollars jaarlijks gemoeid, alleen al  in de mensensmokkel, heel vaak  door opgelegde dwang of druk op slachtoffers die deze handelingen gedwongen  uitvoeren.  

De UNODC schat in haar Global Trend Rapport van 2024  dat op iedere 100.000 slachtoffers, 62% volwassenen zijn en 38% kinderen. De grootste groep van slachtoffers, liefst 31% is afkomstig uit Afrika, gevolgd door Zuidoost Azië en Europa/Centraal Azië, elk 24 %, en Zuid-Amerika met 16%.

Hoewel statistieken niet altijd consistent zijn, valt aan dit gezaghebbende UN- rapport weinig te twijfelen. Het rapport onderschrijft verder dat maar liefst 74% van de smokkelaars op een planmatige en in georganiseerd verband opereren.
De praktijk wijst uit dat grote groepen van financierders en criminele bonzen die vaak achter de schermen blijven, 
buiten de armen van justitie blijven, aangezien opsporing, het ontleden van georganiseerde netwerken belangrijke uitdagingen zijn voor rechtshandhavers, terwijl corruptie in vele rechtssystemen nog altijd de overhand heeft. Volgens de IOM is de situatie vooral in Zuidoost Azië nijpend: meer dan honderdduizenden slachtoffers zijn opgesloten in geïsoleerde ruimten, uitzichtloos en gestigmatiseerd als criminelen, terwijl vaak de betrokkenheid van en de link naar de grote financierders wordt losgelaten of onvoldoende doorzocht door uiteenlopende redenen. 

Volgens de UNODC, het Hoofdkwartier van de Verenigde Naties voor de bestrijding van drugs en criminaliteit, is online scams en andere digitale methoden, een nieuw fenomeen en is vooral met de opkomende technologieën in zwang geraakt en vergt bijzondere en urgente aandacht van beleidsmakers, wetshandhavers, grens- en luchthaven autoriteiten etc.

Beloften van visa, immigratie, nationaliteit, versnelde reisprocedures, tegen betalingen, en het delen of afgeven van persoonlijke reisdocumenten en ID-kaarten, zijn slechts het begin van een loerend valkuil die slachtoffers helaas niet altijd doorzien. De online misleidende advertenties zijn er voldoende aanwezig, die voor beleidsmakers, politie, luchthavenpersoneel en grensambtenaren op bijzondere  alertheid signaleren. 

Bewustwordingscampagnes, voorlichting, training, en disseminatie van informatiemateriaal, zijn in dit verband essentieel  en effectieve manieren om het probleem waarmee slachtoffers van mensenhandel  geconfronteerd raken, te beteugelen. Deze gaan hand in hand met de herziening en aanscherping van de nationale wetgeving op het gebied van mensensmokkel, waarbij technische ondersteuning en financiële injecties een belangrijke  invalshoek vormen om criminelen van grote netwerken te ontmantelen. Deze behoren gepaard te gaan met  robuuste politieonderzoeken, al dan niet in samenwerking, de uitvoering van grensoverschrijdende gegevensuitwisselingen en data-analyses waarbij de  toepassing en gebruikmaking van geavanceerde technieken en equipement onmisbaar zijn. 

Mensenhandel blijft dus een heel zorgwekkend en alarmerend probleem in een groot aantal landen. De herdenking aan slachtoffers van mensenhandel is op zijn minst gepast, en geeft blijk van aandacht aan de vele uitdagingen die deze groep ondervinden. Miljoenen blijven in geïsoleerde ruimten, soms ontvoerd op voorwaarde van  betalingen van grof geld, onrechtmatige achterhouding van persoonlijke documenten, misbruik van vrouwen en kinderen, seksuele exploitatie en gedwongen arbeid. 

Verdragen/richtlijnen:
De volgende, niet uitputtende, bronnen geven een belangrijk kader voor de bestrijding van mensenhandel en de aanpak voor harmonisatie van de nationale wetgeving met internationale verdragen.
1. Verdrag van de Raad van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel;  Warschau. 16 mei 2005
2. Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad, 5 april 2011
3. UN optioneel Protocol, ter voorkoming, bestrijding en bestraffing van personen betrokken bij mensenhandel/-smokkel. Palermo Protocol, 15 Nov. 2000. 

Mr.drs. Sardhanand Panchoe
Gewezen internationale functionaris bij de Hoge Commissaris voor Vluchtelingen, UNHCR.