Gebruikt Trump Afrika als 'stortplaats' voor criminelen?

Internationale ophef is ontstaan nadat de Amerikaanse president Donald Trump vijf buitenlandse veroordeelden liet deporteren naar het kleine Afrikaanse koninkrijk Eswatini, dat daarmee het tweede Afrikaanse land is geworden dat criminelen opvangt die hun thuislanden weigeren terug te nemen.

Op 16 juli landde een Amerikaans deportatievliegtuig in Eswatini met vijf mannen afkomstig uit Vietnam, Jamaica, Laos, Cuba en Jemen – allen veroordeeld voor zware misdrijven in de VS. De deportatie maakt deel uit van Trumps zogeheten third country-beleid, dat buitenlanders uitwijst naar derde landen als hun eigen land hen niet wil terugnemen.

Eerder deze maand stuurde Washington al acht veroordeelden naar het door conflict geteisterde Zuid-Sudan. Mensenrechtenorganisaties beschuldigen de VS ervan Afrika als 'stortplaats' voor ongewenste criminelen te gebruiken.

"De Amerikaanse overheid behandelt ons als criminele vuilnisbelt," zegt Wandile Dludlu, pro-democratisch activist in Eswatini. "Het is een schaamteloze uitholling van onze soevereiniteit."

Wie zijn de vijf gedeporteerden?
Volgens Tricia McLaughlin van het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid gaat het om mannen veroordeeld voor misdaden als moord, kindermisbruik en gewelddadige overvallen. Hun thuislanden weigerden hen terug te nemen, waardoor de VS een akkoord sloot met Eswatini.

"Deze monsterlijke criminelen terroriseerden onze gemeenschappen," zei McLaughlin. "Maar dankzij Trump staan ze niet langer op Amerikaanse bodem."

Wat houdt het akkoord met Eswatini in?
Hoewel de precieze inhoud van het akkoord geheim blijft, bevestigde Eswatini's regering dat de overeenkomst het resultaat is van "maandenlange onderhandelingen op hoog niveau". De gedetineerden worden ondergebracht in aparte gevangenisunits. Over hun uiteindelijke repatriëring is niets bekend.

Daniel Akech van de International Crisis Group waarschuwt dat sommige Afrikaanse landen, in de hoop op betere relaties met de VS, dergelijke deals aangaan zonder waarborgen voor mensenrechten. "De Afrikaanse Unie en de VN moeten toezicht houden,' zegt hij.

Hoe reageren burgers en activisten in Eswatini?
Er heerst grote woede in het koninkrijk, waar oppositiepartij PUDEMO (verboden door de staat) dreigt met juridische stappen. Zij wijzen op overvolle gevangenissen en een gebrek aan wettelijke basis om buitenlandse veroordeelden vast te houden.

"We hebben behoefte aan eerlijke handel en onderwijs, niet aan criminele deportaties," aldus Dludlu.

Ook ngo’s als het Southern Africa Litigation Centre en de Swaziland Rural Women’s Assembly bekritiseren het besluit als strijdig met de nationale wetgeving.

Waarom kiest de VS landen als Eswatini en Zuid-Sudan?
Volgens critici zijn het landen met weinig geopolitiek gewicht, waar Washington makkelijker zijn zin doordrijft. In ruil voor medewerking lonken diplomatieke voordelen of economische steun.

Trump onderhandelt momenteel ook met andere Afrikaanse landen, waaronder Liberia, Senegal, Guinee-Bissau, Mauritanië en Gabon, over soortgelijke deals.

Doet de VS wat andere landen ook doen?
Ja. Ook het Verenigd Koninkrijk (VK) en Israël experimenteerden eerder met deportaties naar derde landen. Zo sloot het VK een omstreden deal met Rwanda, die door de rechter werd verworpen maar later onder een nieuwe wet werd voortgezet. Israël stopte zijn regeling met Rwanda en Oeganda in 2018 na juridische kritiek.

Chris Ogunmodede, geopolitiek analist, noemt het een trend: "Landen outsourcen hun migratieproblemen naar armere landen." Trump, voegt hij toe, gebruikt een "wortel-en-stokbenadering" om zijn zin te krijgen.