Paus waarschuwt: Wereld 'stort in' door klimaatverandering

Acht jaar nadat zijn baanbrekende proefschrift de verwoesting van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering schetste, publiceerde de 86-jarige paus een vervolg waarin hij waarschuwde dat sommige schade 'al onomkeerbaar' is. "Met het verstrijken van de tijd heb ik me gerealiseerd dat onze reacties niet adequaat zijn geweest, terwijl de wereld waarin we leven aan het instorten is en mogelijk het breekpunt nadert", schreef hij in de twaalf pagina’s tellende brief.

Maar hij zei dat de volgende ronde van de VN-klimaatbesprekingen, die op 30 november in Dubai begint, "een koerswijziging kan betekenen", als de deelnemers bindende afspraken maken over de overstap van fossiele brandstoffen naar schone energiebronnen zoals wind- en zonne-energie.

Alleen een echte inzet voor verandering "kan de internationale politiek in staat stellen haar geloofwaardigheid te herwinnen", schreef de paus.

Klimaatsceptici
Zijn 200 pagina's tellende encycliek uit 2015, getiteld "Laudato Si" ("Praise Be To You"), was een wereldwijde oproep tot wapens om de aarde te beschermen, en leidde tot een ongekend debat voor een religieuze tekst, inclusief commentaren in wetenschappelijke tijdschriften.

Maanden later was er een doorbraak in de VN-klimaatbesprekingen in Parijs, waarbij bijna elk land op aarde zich ertoe verplichtte de opwarming te beperken tot "ruim onder" twee graden Celsius boven het pre-industriële niveau.

Maar de VN waarschuwde vorige maand dat de wereld niet op koers ligt om deze doelen te bereiken, terwijl klimaatmonitors voorspellen dat 2023 de warmste in de geschiedenis van de mensheid zal zijn, waarbij de zomer op het noordelijk halfrond wordt gekenmerkt door hittegolven, droogtes en bosbranden.

In het document van woensdag, getiteld 'Laudate Deum' (Prijs God), sprak Franciscus de hoop uit dat de komende COP28 "een beslissende versnelling van de energietransitie mogelijk zal maken, met effectieve toezeggingen die onderworpen zijn aan voortdurend toezicht".

Hij verwees naar de zorgen over de VN-besprekingen die in de olierijke Verenigde Arabische Emiraten worden gehouden, en merkte op dat het land, hoewel het een "grote exporteur van fossiele brandstoffen" was, ook "aanzienlijke investeringen" deed in hernieuwbare energiebronnen.

"Zeggen dat er niets is om op te hopen zou zelfmoord zijn, want het zou betekenen dat de hele mensheid, vooral de armsten, worden blootgesteld aan de ergste gevolgen van de klimaatverandering", schreef Franciscus.

In de tekst uit 2015 werd duidelijk gesteld dat de mensheid verantwoordelijk was voor de opwarming van de aarde – een boodschap die de paus naar eigen zeggen moest herhalen vanwege de kracht van het klimaatscepticisme.

Woensdag beschreef hij "bepaalde afwijzende en nauwelijks redelijke meningen die ik tegenkom, zelfs binnen de katholieke kerk".

"Ondanks alle pogingen om de kwestie te ontkennen, te verbergen, te verdoezelen of te relativeren, zijn de tekenen van klimaatverandering steeds duidelijker zichtbaar", schreef hij.

'Onverantwoorde levensstijl'
Klimaatverandering is een belangrijk thema geweest in Franciscus' tien jaar als hoofd van de 1,3 miljard katholieken in de wereld, en hij heeft gebruik gemaakt van de wetenschap, maar heeft ook een sterke morele boodschap gebracht.

In zijn tekst uit 2015 gaf de paus de schuld aan een streven naar economische groei voor de vernietiging van de planeet en waarschuwde hij dat rijke landen het voortouw moesten nemen bij het herstellen van de schade.

In de tekst van woensdag zei hij dat "helaas de klimaatcrisis niet bepaald een zaak is die de grote economische machten interesseert, wier zorg uitgaat naar de grootste winst".

Hij herhaalde ook een oproep tot veranderingen in de 'onverantwoordelijke levensstijl' van rijke landen, waarbij hij zei dat vertrouwen op technologische innovatie niet voldoende is.

Hij merkte op dat "de uitstoot per individu in de Verenigde Staten ongeveer twee keer groter is dan die van individuen die in China wonen, en ongeveer zeven keer groter dan het gemiddelde van de armste landen".

Velen betwijfelen of het nieuwe document, dat oorspronkelijk in het Spaans is geschreven, dezelfde impact kan hebben als het eerste.

Maar Bill McKibben, de oprichter van 350.org, een internationale milieuorganisatie, zei: 'Het werk van spirituele leiders over de hele wereld is misschien wel onze beste kans om dingen in handen te krijgen.'

"Ja, de ingenieurs hebben hun werk gedaan. Ja, de wetenschappers hebben hun werk gedaan. Maar het is de hoogste tijd dat het menselijk hart zijn werk doet. Daar hebben we dit leiderschap voor nodig."