Farsi Khudabux
Bedrijven die zich in Suriname netjes aan wet- en regelgeving houden, worden volgens Baitali-topman Farsi Khudabux steeds vaker benadeeld tegenover ondernemingen die regels omzeilen of helemaal negeren. Gebrekkige handhaving, overtreding van aanbestedingsregels, trage overheidsprocedures en oneerlijke concurrentie tasten volgens hem het ondernemersklimaat aan.

Khudabux uitte zijn kritiek tijdens een CEO Talk van de Vereniging van Economisten in Suriname (VES). In zijn presentatie somde hij vijf grote knelpunten voor het Surinaamse bedrijfsleven op: bedrijven worden volgens hem onvoldoende serieus genomen, wet- en regelgeving wordt nauwelijks gehandhaafd, aanbestedingsregels worden structureel overtreden, buitenlandse instellingen krijgen te veel invloed en gebrek aan geld wordt te gemakkelijk als argument gebruikt om noodzakelijke zaken niet te doen. “Compliance wordt afgestraft in Suriname en non-compliance loont,” stelde Khudabux.

Volgens hem begint de omgeving waarin bedrijven opereren steeds meer een “Wild West-karakter” te krijgen. Ondernemingen zonder de benodigde vergunningen en toestemmingen kunnen volgens hem in sommige sectoren blijven opereren zonder dat effectief wordt opgetreden. Als concreet voorbeeld wees hij op de handel in steenslag tussen Nickerie en Guyana. Khudabux stelde dat boten met steenslag over de Corantijn varen zonder exportdocumenten, meldingen bij de Maritieme Autoriteit Suriname, havengelden of andere kosten die formeel bij dergelijke activiteiten horen. Dat heeft volgens hem directe gevolgen voor bedrijven die zich wél aan de regels houden.

De markt voor steenslag kent volgens de ondernemer kleine winstmarges en is sterk afhankelijk van volume. Bedrijven die alle wettelijke kosten betalen, kunnen daardoor moeilijk concurreren met partijen die dat niet doen. Baitali heeft als gevolg daarvan naar eigen zeggen één operatie moeten sluiten, waarbij 34 arbeidsplaatsen verloren zijn gegaan. 

Khudabux richtte zijn kritiek echter niet alleen op de overheid. Ook het georganiseerde bedrijfsleven werd door hem aangesproken. Dat bedrijven onvoldoende serieus worden genomen, is volgens hem mede te wijten aan het feit dat het bedrijfsleven geen sterk en verenigd front vormt.Ondernemersorganisaties hebben volgens Khudabux niet alleen de taak belangen te behartigen, maar ook de overheid kritisch te begeleiden en haar te houden aan afspraken. Hij noemde onder meer het te laat betalen van bedrijven door de overheid, onverwachte beleidsmaatregelen en vergunningprocedures die onnodig lang duren. Volgens Khudabux accepteren bedrijven dit te gemakkelijk. Wanneer de overheid afspraken niet nakomt, reageren brancheorganisaties volgens hem vaak met voorzichtige verklaringen. Hij omschreef dat als, zoete broodjes bakken. “We moeten zakelijk gaan worden in Suriname. Ook als het om de overheid gaat,” was zijn boodschap.

Ook over aanbestedingen was de Baitali-topman scherp. Volgens hem worden de eigen aanbestedingsregels structureel niet nageleefd. Dat begint volgens Khudabux al bij de publicatietermijnen en loopt door tot de beoordeling en gunning van projecten. Hij vindt dat bijzonder problematisch omdat tegelijkertijd veel wordt gesproken over de bevordering van local content. Een land kan volgens hem niet enerzijds zeggen dat het lokale ondernemingen sterker wil maken en anderzijds toestaan dat diezelfde bedrijven worden benadeeld door gebrekkige naleving van aanbestedingsregels en ongelijke concurrentievoorwaarden.

Khudabux plaatste ook vraagtekens bij de invloed van buitenlandse financiers en instellingen op nationale besluitvorming. Als voorbeeld noemde hij een infrastructuurkwestie waarbij volgens hem een buitenlandse financier druk uitoefende op de overheid nadat een Surinaamse rechter uitspraak had gedaan. De ondernemer vindt dat buitenlandse financiering nooit boven het Surinaamse rechtssysteem mag worden geplaatst.

Zijn kritiek past in een bredere boodschap die hij tijdens de CEO Talk meegaf: een gezond ondernemersklimaat vereist niet alleen kapitaal en economische groei, maar vooral voorspelbaar beleid, gelijke spelregels, onafhankelijke instituties en consequente handhaving. Daarbij is volgens Khudabux ook een cultuurverandering binnen het bedrijfsleven zelf nodig. Ondernemers moeten volgens hem niet wachten totdat problemen vanzelf worden opgelost, maar gezamenlijk duidelijker eisen dat regels voor iedereen gelden en dat de overheid zich houdt aan haar eigen afspraken. De vijf knelpunten die hij in zijn presentatie opsomde, waren volgens Baitali nadrukkelijk niet bedoeld als klaagzang. “Dit zijn geen klachten. Dit is een oproep.”